800 Yıllık Balmumu Defter: Tuvalet Çukurundan Tarihi Sır Çıktı
Almanya'nın Paderborn kentinde devam eden arkeolojik kazı çalışmaları, Orta Çağ'dan kalma bir foseptik çukurunda dikkat çekici bir keşfe imza attı. Yapılan titiz incelemeler sonucunda, yaklaşık 800 yıllık olduğu tahmin edilen, balmumu kaplı 10 sayfalık bir defter ile ona ait zarif bir deri kılıf bulundu. Hava geçirmez bir ortamda günümüze kadar ulaşmayı başaran bu nadide eser, dönemin yazı teknolojisi ve yaşam biçimi hakkında önemli bilgiler sunuyor. Arkeologlar, bu defterin 13. veya 14. yüzyıllarda yaşamış, muhtemelen yüksek statülü bir tüccara ait olabileceği üzerinde duruyor.
Paderborn'daki inşaat alanında yapılan kazılar sırasında, Vestfalya-Lippe Bölge Birliği (LWL) tarafından görevlendirilen mühendisler ve arkeologlar, beş adet Orta Çağ'dan kalma foseptik kuyusu tespit etti. Bu kuyuların, oksijensiz ortamları sayesinde organik maddelerin çürümesini engelleyen yapısı, günümüze ulaşan buluntular için adeta bir zaman kapsülü görevi görmüş. Laboratuvar ortamında yapılan temizlik işlemleri sırasında, başlangıçta sıradan bir çamur kütlesi olarak değerlendirilen bir katmanın içinden, üzerindeki zambak motifiyle dikkat çeken özel bir deri kılıf ve ahşap bir defter gün yüzüne çıkarıldı. Bu keşif, bölgenin tarihi dokusuna dair yeni bir pencere araladı.
Yaklaşık 8,6 x 5,5 santimetre ebatlarındaki bu küçük el defterinin yapısı, dönemin yazı gereçlerini ve yöntemlerini yansıtıyor. Toplamda on sayfadan oluşan ahşap kitabın sekiz sayfası çift taraflı, iki sayfası ise tek taraflı olarak kullanılmış. Bu sayfalar, o dönemin popüler yazı materyali olan, silinip tekrar yazılabilecek özelliklere sahip balmumu ile kaplanmış. LWL Kültürel İşler Departmanı Başkanı Barbara Rüschoff-Parzinger, defterdeki Latince satırların üst üste yazılması ve dönemsel yazım farklılıkları içermesi nedeniyle, metinlerin çözümlenmesi ve çevrilmesi çalışmalarının uzun süreceğini belirtti. Bu karmaşık süreç, defterin içeriğinin tam olarak anlaşılması için büyük önem taşıyor.
Foseptik kuyusundan sadece defter değil, aynı zamanda ahşap fıçılar, bir bıçak, taş kaplar, sepet parçaları ve özellikle dikkat çeken, ince dokunmuş saf ipek kumaş kalıntıları da çıktı. Restoratör Susanne Bretzel, bu lüks ve işlemeli ipek parçalarının dikdörtgen şeklinde kesilmiş olmasının, dönemin varlıklı kesimlerinin bu kumaşları tuvalet kağıdı benzeri hijyen ürünleri olarak kullandığına işaret ettiğini belirtti. Deri kılıf üzerindeki zambak motifi, ki bu motif genellikle kraliyet veya ilahi gücü simgeler, ve bulunan ipek kumaşlar, defter sahibinin toplumsal hiyerarşide üst sıralarda yer alan bir birey olduğunu güçlü bir şekilde destekliyor. Şehir Arkeoloğu Sveva Gai, okuma yazma oranının oldukça düşük olduğu Orta Çağ'da, Paderbornlu bir tüccarın ticari faaliyetleri esnasında bu defteri dikkatsizlik sonucu foseptiğe düşürmüş olabileceği ihtimalini değerlendiriyor. Araştırmacılar, defterin sahibini kesin olarak belirleyebilmek adına, foseptiğin bağlı olduğu arsa parselinin tarihi tapu ve arşiv kayıtlarını inceleyerek, o dönemde bu mülkte yaşayanların bir listesini çıkarmayı hedefliyor. Yaklaşık bir yıl sürmesi beklenen restorasyon işlemlerinin tamamlanmasının ardından, bu eşsiz tarihi eser Paderborn LWL Müzesi'nde ziyaretçilerle buluşacak.
