Antika Pazarı Fiyaskosu: Sattığı Daktilo Müzayedede Servet Etti
Romanya'da yaşanan sıra dışı bir olay, antika meraklılarını ve tarihçileri şaşırttı. Bir bit pazarında sıradan bir daktilo zannedilerek sadece 100 euro karşılığında elden çıkarılan bir cihazın, aslında İkinci Dünya Savaşı'nın en kritik dönemlerinde kullanılan, Nazi Almanyası'nın gizli iletişimini sağlayan ünlü Enigma şifre makinesi olduğu ortaya çıktı. Başlangıçta değeri anlaşılamayan bu tarihi eser, sonrasında yapılan bir müzayede ile tam 45 bin euroya alıcı bularak, satıcısının büyük bir fırsatı kaçırmasına neden oldu.
2017 yılında Romanya'da meydana gelen bu olayda, bir bit pazarında tezgah açan satıcı, eski bir daktilo olduğunu düşünerek 100 euro gibi sembolik bir fiyata cihazı bir koleksiyoncunun eline teslim etti. Ancak cihazın gerçek değerini ve tarihi önemini anlayan bir kriptografi profesörü, bu cihazın sıradan bir yazı makinesi olmadığını, savaşın seyrini değiştiren Alman yapımı bir 'Enigma I' şifreleme aygıtı olduğunu fark etti. Profesör, bu nadide parçayı satın aldıktan sonra gerekli titiz temizlik ve bakım işlemlerini yaptırdı.
Bakım ve restorasyonun ardından cihaz, Bükreş'te faaliyet gösteren Artmark Müzayede Evi'ne getirildi. 1941 yapımı olan bu tarihi makine, 9.000 euro gibi iddialı bir başlangıç fiyatıyla açık artırmaya sunuldu. Kısa sürede büyük ilgi gören cihaz, internet üzerinden katılan bir koleksiyoncunun inanılmaz teklifiyle 45.000 euroya (yaklaşık 2 milyon Türk Lirası'na denk gelen bir meblağ) satıldı. Bu rakam, hem cihazın tarihi değerini hem de koleksiyonerlerin bu tür nadir parçalara olan ilgisini gözler önüne serdi.
İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'nın askeri ve diplomatik yazışmalarını gizlemek amacıyla yaygın olarak kullandığı Enigma makineleri, karmaşık elektro-mekanik yapısı ve sürekli değişen rotor dizilimleri sayesinde şifreleme teknolojisinde bir devrim niteliği taşıyordu. Savaşın Almanya'nın müttefiki konumunda olan Romanya'da ortaya çıkan bu Enigma örneğinin, oldukça iyi bir durumda ve işlevsel olması, tarihçiler için ayrı bir önem taşıyor. İngiliz matematikçi Alan Turing önderliğindeki Bletchley Park'taki kod kırıcıların Enigma şifrelerini çözme çabalarının, savaşın bitiş süresini yaklaşık iki yıl kadar kısalttığı biliniyor. Bu nedenle Enigma, sadece bir makine değil, aynı zamanda savaşın gidişatını etkileyen stratejik bir araç olarak da tarihteki yerini almıştır.
