Çin'de Rüşvet Skandalı: Eski Finans Düzenleyici Başkanı Yi Huiman'a İdam Cezası
Çin'in finansal piyasalarını denetleyen kurumun eski başkanı Yi Huiman, ülkesinde büyük yankı uyandıran bir yolsuzluk davasında ağır bir cezaya çarptırıldı. Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) başkanlığı yapmış olan Yi Huiman, hakkında yürütülen soruşturma sonucunda rüşvet almak ve görevini kötüye kullanmak suçlarından idam cezasına mahkum edildi. Mahkeme, iki yıl ertelenmiş bir idam cezası kararı vererek, Yi Huiman'ın ömür boyu siyasi haklarından men edilmesine ve tüm kişisel mal varlığına el konulmasına hükmetti.
Sichuan eyaletinin başkenti Chengdu'da görülen davada, Yi Huiman'ın 1998 ile 2025 yılları arasında hem CSRC'deki görevinde hem de Sincan Uygur Özerk Bölgesi yönetimindeki pozisyonlarında usulsüzlük yaptığına karar verildi. Yargılama sürecinde sunulan deliller, Yi'nin bu süre zarfında nakit para ve gayrimenkul gibi çeşitli varlıklar aracılığıyla toplamda yaklaşık 65,4 milyon Amerikan Doları'na denk gelen 436 milyon Çin Yuanı tutarında rüşvet aldığına işaret etti. Mahkeme, bu büyüklükteki bir zimmete para geçirme ve rüşvet ağının ortaya çıkmasıyla ilgili detayları kamuoyu ile paylaştı.
Mahkeme, Yi Huiman'ın suçlarını itiraf etmesi, soruşturma makamlarına daha önce bilinmeyen ek suçları bildirmesi ve gösterdiği pişmanlık gibi durumları ceza tayininde göz önünde bulundurdu. Bununla birlikte, bazı suçlamaların tamamlanmamış olması ve rüşvetle elde edilen varlıkların bir kısmının geri verilmiş olması gibi nedenlerle, ölüm cezasının infazı iki yıl süreyle ertelendi. Çin yasalarına göre, bu erteleme süresi zarfında sanığın herhangi bir yeni suç işlememesi durumunda, idam cezası ömür boyu hapis cezasına çevrilebilmektedir. Bu durum, davanın geleceği hakkında farklı senaryoları gündeme getirdi.
2019'dan 2024 yılına kadar CSRC'nin en üst düzey yöneticiliğini üstlenen 62 yaşındaki Yi Huiman, görevden alınmasının ardından bu denli büyük bir soruşturmayla karşı karşıya kaldı. Yi'nin görevden alınması, Şanghay Borsası'ndaki A sınıfı hisse senetlerinin beş yılın en düşük seviyelerine inmesiyle ilişkilendirilmişti. Kariyerine istatistik alanında başlayan Yi, Çin'in önde gelen finans kuruluşlarından Çin Sanayi ve Ticaret Bankası'nda çeşitli kademelerde görev yaptıktan sonra 2013'te genel müdürlük, 2016'da ise yönetim kurulu başkanlığına yükseldi. 2019'da ise ülkenin sermaye piyasalarını düzenleyen CSRC'nin başına getirildi. Yi Huiman, yolsuzluk soruşturmalarına konu olan ikinci CSRC başkanı olarak kayıtlara geçti. Kendisinden önceki başkan Liu Shiyu da benzer suçlamalarla, özellikle memleketi Jiangsu eyaletindeki hisse senedi satışlarında rüşvet almak ve kayırmacılık yapmakla itham edilmişti.
Çin Komünist Partisi'nin Ekim 2022'deki 20. Ulusal Kongresi'nin ardından başlatılan disiplin mekanizması reformları ve kadro değişiklikleri, finans sektöründeki yolsuzlukla mücadele operasyonlarının kapsamını genişletti. Kamu bankaları, devlet varlık fonları ve finansal düzenleyici kurumlar, bu soruşturmaların ana hedefleri haline geldi. Çin Komünist Partisi Merkezi Disiplin İnceleme Komisyonu, Nisan 2024'te CSRC'yi mercek altına alan kapsamlı bir soruşturma başlattı ve bu süreçte kurumun birçok üst düzey yöneticisi hakkında işlem yapıldı. Bu kapsamda, CSRC Disiplin Komisyonu'nun eski başkanı Wang Humin hakkında emekliliğinden altı yıl sonra, Mart 2025'te soruşturma başlatılırken, kurumun mevcut başkan yardımcılarından Wang Jianjun da Mayıs 2025'te soruşturma kapsamına alındı. Soruşturmalar, CSRC Bilim ve Teknoloji Denetim Dairesi Direktörü Yao Qian, Jiangsu Eyaleti Direktörü Ling Feng, Shenzhen Bürosu Direktörü Chen Xiaoping ve Şanghay Borsası Genel Müdür Yardımcısı Dong Guochun gibi isimlerin yanı sıra, halka arz süreçlerini denetleyen yetkilileri de içine aldı. Bu geniş çaplı operasyonlar, Çin'in finansal sistemindeki şeffaflığı artırma ve yolsuzlukla mücadeledeki kararlılığını gözler önüne serdi.
