Çin'in Gizli Şehir Planı: Boş Arazilerde Metro Hatları İle Kentsel Dönüşüm
Çin'de yıllardır kamuoyunda tartışmalara neden olan, özellikle boş arazilere inşa edilen metro hatlarının arkasındaki gerçek strateji nihayet gün yüzüne çıktı. Batılı analistlerin başlangıçta 'verimsiz bir planlama' olarak yorumladığı bu devasa altyapı projelerinin, aslında devletin bilinçli olarak kentsel büyümeyi yönlendirme ve yeni yerleşim alanları oluşturma stratejisinin bir parçası olduğu anlaşıldı. Bu yaklaşım, geleneksel şehir planlama modellerinin aksine, nüfusun olduğu yere değil, altyapının olduğu yere nüfus çekme prensibine dayanıyor.
Bu stratejinin en çarpıcı örneklerinden biri, Çongçing (Chongqing) kentinde, etrafında hiçbir yerleşim yeri veya bağlantı yolu bulunmayan ıssız bir arazinin ortasına inşa edilen Caojiawan metro istasyonudur. 2015 yılında hizmete açıldığında adeta bir hayalet istasyon görünümünde olan bu tesis, günlerce tek bir yolcu dahi görmemiştir. Ancak Çin hükümetinin uzun vadeli planı devreye girdiğinde, istasyonun çevresi hızla dönüşmeye başladı. 2019 yılında istasyona ulaşımı sağlayacak ilk karayolları inşa edildi. Ardından 2020-2025 yılları arasında bu bölgede hızla konut kompleksleri, okullar ve ticari alanlar yükseldi. Sonuç olarak, Caojiawan metro istasyonu, bugün yoğun bir nüfusa hizmet veren, şehrin canlı bir parçası haline gelmiş standart bir toplu taşıma noktasına dönüşmüştür.
Benzer bir planlama modelinin, daha önce 'hayalet kent' olarak adlandırılan Xiong'an ve Lanzhou Yeni Bölgesi gibi bölgelerde de başarıyla uygulandığı rapor ediliyor. Devletin bu stratejisiyle, henüz yerleşim olmayan bölgelerde öncelikle modern toplu taşıma altyapısını kurarak, potansiyel nüfusu ve yatırımı bu bölgelere çekmeyi hedeflediği belirtiliyor. Bu sayede, plansız kentleşmenin önüne geçilerek, daha organize ve altyapısı güçlü yeni şehir merkezleri yaratılması amaçlanıyor.
Ancak bu iddialı kentsel büyüme modelinin beraberinde getirdiği önemli maliyetler ve riskler de göz ardı edilemez. Yapılan analizlere göre, 2025 yılı itibarıyla Çin'deki metro işletmecilerinin toplam borç yükünün yaklaşık 640 milyar ABD dolarına (4,3 trilyon Çin Yuanı) ulaştığı tahmin ediliyor. Birçok metro hattının günlük operasyonlarını dahi zararla sürdürdüğü biliniyor. Ayrıca, hızlandırılmış inşaat süreçleri nedeniyle mühendislik ve yapısal güvenlik konularında da endişeler mevcut. 2021 yılında Zhengzhou metrosunda yaşanan ve can kayıplarına yol açan sel felaketi, bu tür hızlı altyapı projelerinin güvenlik standartları açısından ne kadar dikkatli olması gerektiğini bir kez daha gözler önüne serdi. Bu riskleri azaltmak amacıyla Çin hükümeti, 2018 yılından itibaren nüfusu 3 milyonun altındaki şehirlerde yeni metro projelerine sınırlamalar getirmiş ve hat onay süreçlerini daha sıkı hale getirmiştir.
