Eski Telefonlardan Kilo Kilo Altın Elde Ediliyor
İngiltere'nin resmi darphanesi olan Royal Mint, kullanılamaz hale gelen eski cep telefonlarını değerli madenlere dönüştürme konusunda çığır açan bir projeye imza attı. Kurum, elektronik atıkların içerisindeki altını, oda sıcaklığında çalışan yenilikçi bir kimyasal işlemle geri kazanıyor. Bu sayede, her yıl tonlarca elektronik atıktan yüzlerce kilogram saf altın elde ediliyor ve bu altınlar, mücevherat sektöründe yeniden ekonomiye kazandırılıyor.
Royal Mint tarafından hayata geçirilen bu özel üretim hattı, iki yıl önce faaliyete geçti. Geliştirme Direktörü Sean Millard'ın verdiği bilgilere göre, tesis yılda yaklaşık dört bin ton elektronik atığı işleme kapasitesine sahip. Bu atıkların işlenmesi sonucunda ise yıllık ortalama dört yüz kilogram altın geri kazanımı sağlanıyor. Geri dönüşüm süreci, cihazların tamamen eritilmesi yerine, parçalarına ayrılmasıyla başlıyor. Elektronik devre kartlarında bulunan değerli metaller ve diğer bileşenler (bakır, tantal, plastik gibi) titizlikle ayrıştırılıyor ve bu ayrıştırılan malzemeler, ilgili geri dönüşüm uzmanı firmalara gönderilerek döngüsel ekonomiye katkı sağlanıyor.
Bu projenin en dikkat çekici yönlerinden biri, kullanılan altın ayrıştırma teknolojisi. Geleneksel yöntemlerde genellikle yüksek sıcaklıklar veya güçlü asitler kullanılırken, Royal Mint, Kanadalı Excir şirketinin geliştirdiği patentli bir yöntemi kullanıyor. Bu özel kimyasal işlem, altını oda sıcaklığında çözerek ayrıştırabiliyor. Analitik Kimyager Kate Griffiths, bu yöntemin herhangi bir harici enerji kaynağına ihtiyaç duymadığını ve kullanılan kimyasal solüsyonun sonraki geri kazanım süreçlerinde tekrar tekrar kullanılabildiğini vurguladı. İngiltere Merkez Bankası ofislerinden elde edilen eski bir telefonun ortalama otuz miligram altın içerdiği, günümüz akıllı telefonlarında ise bu miktarın yaklaşık dört sterlin değerine ulaştığı belirtiliyor. Elde edilen yüksek saflıktaki altınlar, kurumun kuruluş yılı olan 1886'ya ithafen hazırlanan "886" isimli mücevher koleksiyonunda değerlendiriliyor. Koleksiyondaki gümüş bileşenler ise İngiltere'deki hastanelerden toplanan eski radyo alıcılarından elde ediliyor.
Elektronik atıkların çevresel ve ekonomik etkileri küresel bir sorun teşkil ediyor. Birleşmiş Milletler'in 2022 verilerine göre, dünya genelinde oluşan elektronik atıkların yalnızca yüzde yirmi ikisi resmi kanallarla toplanıp geri dönüştürülebilmiş. Bu atıkların uygun yöntemlerle bertaraf edilmemesi durumunda çevreye kurşun, cıva gibi zararlı maddelerin ve plastiklerin karışması ciddi ekolojik sorunlara yol açıyor. Altın piyasasındaki dalgalanmalar da geri dönüşüm süreçlerinin ekonomik uygulanabilirliğini doğrudan etkiliyor. Ocak ayı sonunda ons başına beş bin altı yüz dolar gibi rekor bir seviyeye ulaşan altın fiyatları, daha sonra dört bin dolar civarında dengelendi. Imperial College London'dan Sürdürülebilir Kimyasal Teknolojiler Profesörü Jason Hallett, altın fiyatlarındaki bu yükselişin, geri dönüşüm maliyetlerini ikinci plana iterek alternatif geri kazanım süreçlerini ticari açıdan daha cazip hale getirdiğini ifade ediyor.
Elektronik atıkların değerlendirilmesine yönelik farklı bir yaklaşım ise San Diego Kaliforniya Üniversitesi ve Google araştırmacılarının ortak çalışmasıyla ortaya kondu. Bu projede, kullanım ömrünü tamamlamış Pixel akıllı telefonların ekran, batarya, kamera ve gövdeleri sökülerek sadece anakartları değerlendirmeye alındı. Standart Android işletim sistemi yerine özel bir Linux sürümü yüklenen bu telefonlar, yirmi beş ila elli adetlik gruplar halinde bir araya getirildiğinde, işlem gücü açısından çift soketli bir sunucu işlemcisine eşdeğer bir performans sergiledi. Üniversite, bu teknolojiyi kullanarak yaklaşık iki bin eski akıllı telefondan oluşacak ve yüzlerce akademik derse hizmet verecek yerel bir veri merkezi kurmayı planlıyor. Bu tür yenilikçi projeler, elektronik atıkların hem çevreye verdiği zararı azaltmayı hem de değerli kaynakları geri kazanmayı hedefliyor.
