Helsinki'nin Yeraltı Dünyası: Başkentin İki Katı Büyüklüğünde Gizli Bir Kent
Finlandiya'nın başkenti Helsinki, olağanüstü bir hazırlıkla olası nükleer saldırılar ve askeri tehditlere karşı adeta görünmez bir savunma kalkanı oluşturuyor. Şehrin altında metrelerce derinlikte inşa edilmiş tam 5 bin 500 adet sığınak, barış dönemlerinde halkın sosyal ve sportif ihtiyaçlarını karşılarken, kriz anlarında yaklaşık 1 milyon insanı güvenle barındırma kapasitesine sahip. Bu devasa yeraltı yapısı, sadece bir barınak olmanın ötesinde, adeta başkentin mevcut yerüstü nüfusunun dahi üzerine çıkabilecek bir kapasite sunarak, geleceğe yönelik kapsamlı bir güvenlik planının somut bir örneğini teşkil ediyor.
Yer üstündeki hareketli ve canlı Helsinki'nin aksine, şehrin derinliklerinde bambaşka bir yaşam alanı kendini gösteriyor. Yer altında da tıpkı üstteki şehir gibi çocuklar için oyun alanları, yüzme havuzları ve spor tesisleri bulunuyor. Ayrıca, yaşam alanları, geniş kafeteryalar, eğitim kurumları ve hatta rahatlatıcı saunalar da bu gizli kentte yer alıyor. Bu yeraltı şehrinin en dikkat çekici özelliği ise olası bir felaket durumunda dahi, onlarca yıl boyunca sakinlerini koruyabilecek dayanıklılığa sahip olması. Bu devasa sığınak ağının en önemli yanlarından biri ise gizli olmaması; halkın normal zamanlarda serbestçe erişip kullanabilmesi, çocukların güvenli oyun alanlarında vakit geçirebilmesi ve yetişkinlerin bu eşsiz yeraltı yapısını birer turist gibi keşfedebilmesi, sistemin çift amaçlı kullanımının altını çiziyor. Helsinki Şehir Kurtarma Departmanı'ndan Jukka-Pekka Schroderus'un belirttiği gibi, bu çift amaçlı kullanım, tesislerin sürekli aktif kalmasını sağlarken, kriz anlarında bireylerin yabancılık çekmeyeceği tanıdık mekanlarda güvende olmasını amaçlıyor.
Helsinki genelinde yayılmış 5 bin 500 sığınak, yaklaşık 1 milyon kişiyi olası bir nükleer felaket veya komşu ülkeden gelebilecek askeri bir tehdide karşı korumak üzere tasarlanmış durumda. Finlandiya'da belirli bir büyüklüğün üzerindeki her yeni konut veya iş yeri binasının yasal olarak bir sığınak inşa etme zorunluluğu bulunuyor. Bu sığınaklar, en büyüğü 11 bin 500 kişiye kadar kapasiteye sahip olup, barış zamanlarında halkın eğlence ve sosyal aktiviteleri için kullanılıyor. Go-kart pistleri, paten alanları, kiliseler, ağır müzik gruplarının prova stüdyoları ve rahatlama imkanı sunan saunalar gibi çeşitli amaçlara hizmet eden bu alanlar, toplumun farklı kesimlerinin ihtiyaçlarını karşılıyor. Son dönemde NATO liderlerinin olası Rusya saldırılarına karşı yükselen uyarıları ve artan jeopolitik gerilimler, Finlandiya'nın bu yeraltı savunma sistemlerine ayırdığı bütçeyi daha da artırmasına neden oldu. Ülke, 1939'daki Kış Savaşı'ndan bu yana kesintisiz olarak sığınak inşa etme geleneğini sürdürüyor ve Helsinki'nin bu eşsiz yeraltı şehri, zamanla daha da genişleyerek büyümeye devam ediyor.
Merihaka bölgesinde bulunan 15 bin metrekarelik devasa bir sığınak, özellikle kimyasal, biyolojik ve nükleer radyasyona karşı gelişmiş koruma sağlayan çift aşamalı çelik kapılara sahip. Bu özel sığınak içerisinde, acil durumlar için seyyar tuvaletlerin kurulabileceği alanlar, kendi kendine yetebilen enerji kaynakları, su depoları ve 2 bin adet depolanabilir yatak bulunuyor. Sığınak yaşamı, denizaltı yaşamını andıran bir düzenle üç vardiya esasına göre planlanmış. Sığınmacılardan, yanlarında 72 saatlik kişisel hayatta kalma malzemeleri getirmeleri beklenirken, evcil hayvanların bu alanlara alınmayacağı bilgisi de paylaşılıyor. Finlandiya'nın bu kapsamlı sığınak ağı, ülkenin 'Topyekün Güvenlik' olarak adlandırılan ulusal savunma stratejisinin temel bir parçası. Bu strateji çerçevesinde, 18 yaşındaki erkekler için zorunlu askerlik hizmeti, yöneticiler ve gazeteciler gibi kritik görevlerde bulunanlar için savunma eğitimleri ve kadınlar için elektrik olmadan saha mutfağı kurma, insansız hava aracı tespit etme gibi pratik beceri eğitimleri düzenleniyor. İnşaat şirketleri ise olası bir acil durumda 6 saatlik ihbar süresiyle tahkimat çalışmalarına başlamak üzere hazır bekletiliyor. Bu bütüncül yaklaşım, ülkenin her bireyini potansiyel bir tehdide karşı hazırlıklı kılmayı hedefliyor.
Eski Beyaz Saray Rusya Danışmanı Dr. Fiona Hill, Finlandiya'nın bu hazırlıklı ve bütünleşik toplum yapısını överek, ülkeyi 'hazırlıkçıların zirvesi' olarak tanımlıyor ve diğer ulusların da bu kapsamlı toplumsal savunma modelini örnek alması gerektiğini vurguluyor. Özellikle 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ve Orta Doğu'daki çatışmalar, sığınakların modasının geçtiği yönündeki tartışmaları tamamen sonlandırdı. Günümüzde, İngiliz savunma yetkililerinden Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'ye ve Suudi Arabistanlı yetkililere kadar birçok uluslararası heyet, Helsinki'nin bu eşsiz yeraltı labirentlerini incelemek ve stratejilerinden ders çıkarmak amacıyla şehri ziyaret ediyor. Schroderus, Körfez ülkeleri ve İsrail gibi bölgelerden de danışmanlık talepleri aldıklarını belirtiyor. Gizlilik derecesi yüksek bilgileri paylaşmadıklarını ancak deneyimlerini aktardıklarını ekliyor. Aynı zamanda, Ukrayna, İsviçre ve Orta Doğu'daki güncel gelişmeleri yakından takip ederek kendi sistemlerini sürekli olarak güncellediklerini ve iyileştirdiklerini de ifade ediyor.
