Küresel Akaryakıt Krizi: Petrol Fiyatlarındaki Artış Dünya Genelinde İsyanları Ateşledi
Küresel piyasalarda yaşanan jeopolitik gelişmeler ve artan enerji talebi, petrol fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı. Varil fiyatının 100 doları aşmasıyla birlikte dünya genelinde akaryakıt krizi derinleşirken, birçok ülkede halklar zamlara ve yakıt kıtlığına karşı sokaklara döküldü. Endonezya'dan Portekiz'e, Suriye'den Guatemala'ya kadar geniş bir coğrafyada yaşanan protestolar, enerji bağımlılığının ve kamu borçlarının yarattığı kırılganlığı gözler önüne seriyor. Orta Doğu'ya olan enerji bağımlılığı yüksek olan ve artan kamu borçlarıyla mücadele eden ülkelerde, enflasyonist baskılar ve sübvansiyon yükü altında ezilen halklar, çeşitli eylemlerle tepkilerini dile getiriyor.
Endonezya'nın çeşitli bölgelerinde yaşanan akaryakıt sıkıntısı, halkın günlük yaşamını olumsuz etkiliyor. Güney Sulawesi eyaletinin başkenti Makassar'da yemeklik yağ ve pişirme gazı temininde yaşanan güçlükler, planlı elektrik kesintileri ve benzin karne uygulamaları, vatandaşları zor durumda bırakıyor. Kentte birçok sürücü, yakıtı biten araçlarını istasyonlara kadar itmek zorunda kalırken, benzin istasyonları önünde uzun kuyruklar oluşuyor. Taksi şoförleri, araç plakalarının tek ve çift olmasına göre getirilen yeni yakıt kısıtlamalarını protesto etmek amacıyla eylemler düzenliyor. Bu durum, hükümetin orta ve yüksek gelirli gruplar için akaryakıt sübvansiyonlarını kaldırma yönündeki tartışmalarını da alevlendiriyor. Cava adasındaki Yogyakarta kentinde ise öğrenciler, fırlayan akaryakıt fiyatlarına karşı gösteriler düzenleyerek, yakıt veremeyen pompaların önünde uzun kuyruklar oluşturdu ve korna çalarak tepkilerini dile getirdi. Bu öğrenci eylemleri, hükümet yanlısı grupların müdahalesiyle son buldu.
Filipinler'de de benzer bir tablo hakim. Muson yağmurlarının ardından denize açılmayı bekleyen balıkçılar, yüksek yakıt fiyatları nedeniyle limanlarda mahsur kalmış durumda. Balıkçılar Derneği yetkilileri, yakıt alamadıkları için denize açılamadıklarını ve bu durumun geçim kaynaklarını tehdit ettiğini belirtiyor. Ülkenin çeşitli bölgelerinde otobüs ve araç sürücüleri de yürüyüşler ve genel grevlerle duruma tepki gösteriyor. Vietnam'da da Grab sürücüleri, düşük kazançlar nedeniyle boykot çağrıları yapıyor. Sürücü liderleri, günde 18 saate varan çalışmalarına rağmen ancak tek öğün yemek alabildiklerini ve hükümetin sunduğu yardımların yetersiz kaldığını vurguluyor. Guatemala'da ise ulaştırma çalışanları ve yerli aktivistler, akaryakıt vergilerinin askıya alınması ve sübvansiyonlar gibi geçici çözümlerin ötesine geçilmesi talebiyle başkent Guatemala City'de yürüyüşler düzenledi. Eylemciler, yaşam pahalılığının işçi sınıfını sefalete sürüklediğini belirterek, hükümete baskı yapmaya devam edeceklerini ifade etti. Başkentin güneyindeki Villa Nueva'da ise protestoların dozu artarak araçlar ateşe verildi ve göstericilerle polis arasında çatışmalar yaşandı.
Avrupa'da da akaryakıt fiyatlarındaki artışın etkileri görülüyor. Portekiz'de motorin fiyatının galon başına 9 doları aşması üzerine sürücüler, sosyal medya üzerinden organize olarak yavaş sürüş eylemleri gerçekleştirdi. Bu eylemler, başkent Lizbon'daki önemli köprüler ve ana güzergahlarda trafiğin kilitlenmesine yol açtı. Sines kentinde ise dev bir rafinerinin yakınındaki yollar, araç konvoyları tarafından trafiğe kapatıldı. Bangladeş gibi enerji ithalatına bağımlı ülkelerde ise durum daha da vahim bir boyut almış durumda. Sıvılaştırılmış doğal gaz eksikliği, elektrik kesintilerine ve tekstil fabrikalarının geçici olarak üretime ara vermesine neden oluyor. Ülkenin tekstil merkezi Gazipur'da fabrikalar günde dört beş kez elektrik kesintisi yaşarken, muhalefet liderleri, akaryakıt ve doğal gaz fiyatlarını artırmaya çalışanlara karşı protestoların devam edeceğini belirtiyor. Suriye'de hükümetin petrol ürünleri fiyatlarını yaklaşık yüzde 40 oranında artırma kararı almasının ardından halk sokağa döküldü. Birden fazla şehirde lastikler yakılarak yollar trafiğe kapatıldı ve zam kararlarının geri alınması talep edildi. Bir gösterici, üzerine benzin dökerek kendini yakma tehdidinde bulundu. Hükümet yetkilileri ise artışın nedenini savaşa bağlayarak başka seçenekleri kalmadığını savundu. Bu küresel krizin, gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kırılganlıklarını artırabileceği ve uluslararası finans piyasalarını olumsuz etkileyebileceği uyarısı yapılıyor. Kontrol edilemeyen enflasyonun siyasi sonuçları da tartışılıyor; uzmanlar, bu durumun popülizmi körükleyebileceğini ve merkez hükümetlerin halkı koruyamama durumunda sağ eğilimli akımların güçlenebileceğini öngörüyor. Sri Lanka'da da benzer şekilde, dağıtıcıların akaryakıt arzını kısıtlamasıyla birlikte hükümet sübvansiyon ve fiyat artışı seçeneklerini değerlendiriyor.
