Libya'dan Çöl Güneşi Altında İnanılmaz Proje: 7 Milyar Dolarlık Dev Yatırım Tamamlanıyor
Libya'da, çölün ortasında adeta bir yaşam pınarı yaratma hedefiyle yola çıkılan devasa bir mühendislik harikası olan Büyük Yapay Nehir (GMMR) projesinde önemli bir kilometre taşına ulaşılıyor. Yaklaşık 7 milyar dolarlık maliyetle planlanan projenin beşinci etabı tamamlanma aşamasına gelmiş durumda. Bu devasa proje, Sahra Çölü'nün derinliklerinde yer alan ve milyonlarca yıllık geçmişe sahip antik tatlı su rezervlerini, binlerce kilometrelik boru hatları aracılığıyla ülkenin hem kıyı şeritlerine hem de tarım arazilerine ulaştıracak.
Dünyanın en kapsamlı ve iddialı sulama ve mühendislik girişimlerinden biri olarak kabul edilen Büyük Yapay Nehir projesi, tamamlanmak üzere olan beşinci aşamasıyla birlikte kapasitesini daha da artırma potansiyeli taşıyor. Projenin temelleri, 1953 yılında yapılan petrol arama faaliyetleri sırasında tesadüfen keşfedilen zengin yeraltı su kaynaklarına dayanıyor. O günden bu yana süregelen çalışmalarla, bu değerli su kaynaklarının Libya'nın çeşitli bölgelerine erişimi hedefleniyor. Yaklaşık 34 yıllık bir sürecin ardından, beşinci etabın bitiş çizgisine yaklaşılması, projenin ne kadar büyük bir sabır ve azim gerektirdiğini gözler önüne seriyor.
Eski Libya lideri Muammer Kaddafi tarafından 'dünyanın sekizinci harikası' olarak nitelendirilen bu göz alıcı proje, toplamda 25 milyar dolarlık devasa bir bütçeyle hayata geçirildi. Projenin büyüklüğü, kullanılan malzemelerin miktarıyla da somut bir şekilde ortaya konuyor. Büyük Yapay Nehir İdaresi (GMMRA) tarafından paylaşılan bilgilere göre, inşaat sürecinde yaklaşık 5 milyon ton çimento kullanıldı. Boru hatları ve diğer yapısal unsurlarda kullanılan çelik teller, bir araya getirildiğinde dünyanın çevresini tam 280 kez dolaşacak uzunluğa ulaşıyor. Bu muazzam yapıyı inşa etmek için harcanan toplam ham madde miktarı, Mısır'daki Giza Piramitleri'nden 20 tanesinin inşa edilebilecek ölçekte olduğu tahmin ediliyor.
Aralık 2025 itibarıyla projenin mevcut durumu ve operasyonel kapasitesi dikkat çekici rakamlara ulaşıyor. Halihazırda hizmet veren hatların toplam uzunluğu yaklaşık 2.816 kilometreyi (1.750 mil) bulurken, yapım aşamasında olan hatların uzunluğu ise yaklaşık 4.000 kilometreyi (2.485 mil) buluyor. Günlük olarak 1,7 milyar galon su taşıma kapasitesine sahip olan projenin ana su kaynağını, Sahra Çölü'nün derinliklerinde Libya, Mısır, Çad ve Sudan topraklarını kapsayan Nubian Kumtaşı Akifer Sistemi (NSAS) oluşturuyor. Son buzul çağından günümüze ulaşan 'fosil sular' olarak da bilinen bu akifer sistemi, gezegenimizdeki en büyük yeraltı tatlı su rezervlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Projenin beşinci aşamasının tamamlanmasıyla birlikte, halihazırda su imkanından mahrum kalan ülkenin iç kesimlerindeki kırsal bölgelere ve kuzeydeki yerleşim yerlerine su götürülmesi hedefleniyor. Ancak bu devasa girişimin sürdürülebilirliği konusunda birtakım önemli zorluklar da rapor ediliyor. 2011 yılındaki iç karışıklıklar sonrası yaşanan siyasi istikrarsızlık, kamu finansmanında meydana gelen kesintiler, enerji tedarikinde yaşanan aksaklıklar ve altyapıdaki hasarlar, projenin operasyonel süreçlerini olumsuz etkiliyor. Yedek parça tedarikinde yaşanan sıkıntılar da operasyonel zorlukları artırıyor. Bununla birlikte, suyun üretim maliyeti ile nihai tüketiciye sunulan fiyat arasındaki makasın açılması, projenin ekonomik sürdürülebilirliği açısından bir risk faktörü olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, projenin dayandığı fosil su kaynaklarının yenilenemez nitelikte olması, bu rezervlerin bu yüzyıl içerisinde tükenme ihtimalini gündeme getiriyor. Bu olası tükenme senaryosuna rağmen, GMMRA, projenin Libya'nın artan içme suyu, tarımsal sulama ve endüstriyel su ihtiyaçlarını karşılamak için 'tek stratejik ve uygulanabilir çözüm' olduğunu vurgulamaya devam ediyor.
