Libya'nın Çöl Altı Hazinesi: 4.000 Km'lik Yapay Nehir Can Kaynağı Oluyor
Libya'nın devasa Sahra Çölü'nün kilometrelerce altından geçen, 4.000 kilometrelik devasa bir mühendislik harikası olan 'Büyük Yapay Nehir' projesi, ülkenin tatlı su ihtiyacının temelini oluşturmaya devam ediyor. 1980'li yıllarda hayata geçirilen ve dünyanın en büyük sulama projelerinden biri olarak kabul edilen bu stratejik girişim, Sahra'nın derinliklerindeki kadim yeraltı su rezervlerini, ülkenin nüfus yoğunluğunun bulunduğu kuzey kıyı şeridine ulaştırıyor. Tamamen Libya'nın kendi petrol gelirleriyle finanse edilen ve hiçbir dış kredi kullanılmadan hayata geçirilen bu görkemli altyapı projesinin toplam maliyetinin 25 milyar doları aştığı tahmin edilmektedir.
Bu olağanüstü projenin mühendislik detayları da en az kendisi kadar etkileyici. Toplamda 4.000 kilometreyi bulan boru hattı ağı, maksimum kapasiteye ulaştığında günde yaklaşık 6,5 milyon metreküp suyu taşıyabilme yeteneğine sahip. Bu devasa boru sisteminin inşası için kullanılan ve her biri 4 metre çapında olan beton boruların üretimi, özel olarak tasarlanmış tesislerde gerçekleştirildi. Projenin sadece ilk aşaması için yapılan kazı çalışmalarıyla 85 milyon metreküp toprak yerinden oynatıldı. Projenin en dikkat çekici yönlerinden biri ise, güneydeki su kaynaklarının kuzeydeki yerleşim yerlerinden daha yüksek bir kotta bulunması sayesinde, suyun büyük bir kısmının herhangi bir enerji harcaması yapılmadan, tamamen yerçekimi etkisiyle şehirlere akıtılmasıdır. Bu durum, enerji maliyetlerini minimize ederek projenin sürdürülebilirliğini artırmaktadır.
Yapay nehrin beslendiği su kaynağı ise, Libya, Mısır, Çad ve Sudan gibi ülkelerin sınırlarının altında uzanan geniş bir tatlı su rezervi olan Nubiya Kumtaşı Akiferi'dir. Yaklaşık 40.000 yıl önce, son buzul çağının yaşandığı dönemde birikmiş olan bu sular, günümüzdeki yağışlarla yenilenme potansiyeli olmayan 'fosil su' niteliğindedir. 500 ila 800 metre gibi derinliklerden, toplam 1.300 adet kuyudan çekilen bu değerli suyun, mevcut tüketim oranlarıyla önümüzdeki 60 ila 100 yıl arasında bir ömrünün daha olduğu öngörülmektedir. Bu durum, projenin uzun vadeli stratejik önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.
İnşasına 1984 yılında başlanan ve ilk suyun 1991 yılında Bingazi'ye, 1996 yılında ise ülkenin başkenti Trablus'a ulaşmasıyla büyük bir başarıya imza atan Büyük Yapay Nehir projesi, sadece içme suyu sağlamakla kalmamış, aynı zamanda çöl bölgelerinde tarımsal gelişimin de önünü açmıştır. Bu proje sayesinde buğday, arpa gibi temel gıda ürünlerinin yanı sıra çeşitli meyvelerin üretimi de mümkün hale gelmiştir. Ancak, 2014 ile 2020 yılları arasında yaşanan iç karışıklıklar ve çatışmalar, bu hayati altyapı projesini olumsuz etkilemiştir. Boru hatlarında, su pompalamada kullanılan istasyonlarda ve kuyularda ciddi hasarlar meydana gelmiş, batı sistemindeki 479 kuyudan 101'i kullanılamaz hale gelmiştir. Tüm bu zorluklara rağmen, devasa yapay nehir, yaklaşık 7 milyonluk Libya nüfusunun temel tatlı su kaynağı olma özelliğini korumaya devam etmektedir.
