Peru'nun 'Tüketilmeyen Balığı' Milyarlarca Dolarlık Ekonomik Güç Yarattı
Peru, halkının sofralarında pek yer bulamayan ancak uluslararası ticarette devrim yaratan anchoveta balığı sayesinde küresel ekonomide önemli bir oyuncu haline geldi. Pasifik Okyanusu'nun verimli sularında yaşayan bu küçük balık türü, işlenerek yüksek değerli balık unu ve yağına dönüştürülüyor. Bu ürünler, başta Çin olmak üzere dünyanın dört bir yanına ihraç edilerek Peru için milyarlarca dolarlık bir gelir kapısı aralıyor. Ülke ekonomisinde doğrudan tüketiminin düşük olmasına rağmen, anchoveta, küresel deniz ürünleri hammaddesi pazarında belirleyici bir konuma sahip.
Peru Üretim Bakanlığı'nın açıkladığı rakamlar, anchoveta'nın ekonomik gücünü gözler önüne seriyor. 1 Kasım 2024'te başlayan ve ülkenin orta-kuzey kıyı şeridini kapsayan ikinci balıkçılık sezonunda, belirlenen 2,51 milyon tonluk avlanma kotasının %95,4'üne ulaşıldı. Toplamda 2,42 milyon ton anchoveta denizden çıkarıldı. Sektör temsilcileri, avlanan ham balık miktarı ile işlenerek ihraç edilen balık unu ve yağı arasındaki farkın, dış ticaret verilerini değerlendirmede kilit bir gösterge olduğunu belirtiyor. Bu süreç, Peru'nun doğal kaynaklarını stratejik bir ekonomik avantaja dönüştürme becerisini vurguluyor.
2023 yılında yaşanan bir gerilemenin ardından, Peru'nun balık unu ihracatı 2024 yılının ilk dokuz ayında dikkat çekici bir toparlanma sergiledi. Geçen yılın aynı döneminde 460 bin ton olan toplam ihracat, bu yıl 885 bin tona yükseldi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, Çin bu dönemde Peru'dan tam 771 bin ton balık unu ithal etti. Bu rakam, önceki yıla göre iki kattan fazla bir artışa işaret ediyor ve Peru'nun toplam balık unu ihracatının yaklaşık %90'ını oluşturuyor. Normal şartlarda bu oran %80 civarında seyrederken, Çin'in tek başına küresel balık unu ithalatının %40'ını gerçekleştirmesi, Peru'nun bu pazardaki hakimiyetini pekiştiriyor.
El Niño gibi iklimsel olaylar, anchoveta stoklarını ve dolayısıyla üretimini doğrudan etkiliyor. FAO raporları, Pasifik sularındaki sıcaklık ve akıntı değişimlerinin, bu balık türünün dağılımını önemli ölçüde değiştirdiğini ortaya koyuyor. 2023 yılında El Niño'nun etkisiyle Peru'da av miktarının düşmesi, küresel balık unu üretiminde %23, balık yağı üretiminde ise %21'lik bir azalmaya yol açtı. 2024'ün başlarında etkisini yitiren El Niño ile birlikte Peru'nun orta-kuzey bölgelerindeki balıkçılık faaliyetleri normale dönerek uluslararası pazardaki stok dengesini yeniden kurdu ve fiyatlardaki baskıyı azalttı. Ancak, Peru ve Şili'deki düşük verimlilik nedeniyle balık yağı üretimi hala sınırlı kalmaya devam ediyor. Peru hükümeti, kaynakların sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla bilimsel çalışmalar ışığında av limitlerini ve operasyon sürelerini titizlikle belirliyor.
