Roma Dönemi Hazinesi Lüksemburg'da Ortaya Çıktı: İzleri Kocaeli'ye Uzandı
Lüksemburg'un kuzeyindeki Holzthum bölgesinde bulunan bir tarla, Roma İmparatorluğu'nun zengin bir hazinesine ev sahipliği yaptı. Toplamda 141 adet altın sikkenin gün yüzüne çıkarıldığı bu arkeolojik buluntu, tarihi bağlamıyla dikkat çekiyor. Yapılan detaylı incelemeler sonucunda, bu değerli sikkelerden 17 tanesinin, günümüz Türkiye'sinde Kocaeli'nin İzmit ilçesi sınırları içerisinde yer alan antik kent Nikomedia'da üretildiği tespit edildi. Bu keşif, binlerce yıl öncesine dayanan ticaret ve kültürel etkileşim ağlarına ışık tutuyor.
Hazinenin ortaya çıkış hikayesi, Eylül 2019'da iki amatör arkeoloji meraklısının bölgede metal dedektörleriyle yaptığı bir tarama sırasında tesadüfen 38 altın sikkeye rastlamasıyla başladı. Bu ilk bulgunun yetkililere bildirilmesinin ardından, bölgede sistematik ve kapsamlı arkeolojik kazı çalışmaları başlatıldı. 2020'den 2024 yılına kadar süren bu titiz çalışmalar sonucunda, toplam sikke sayısına 141'e ulaşıldı. Kazı alanında sadece sikkeler değil, aynı zamanda Geç Roma dönemine ait olduğu düşünülen tahkim edilmiş bir yapı ve çevresindeki savunma hendeklerinin kalıntıları da bulundu. Çalışmaların yürütüldüğü bölgede İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma patlamamış mühimmatların da bulunması, kazıların özel güvenlik önlemleri altında ve büyük bir hassasiyetle gerçekleştirilmesini gerektirdi. Araştırmacılar, savaş dönemindeki tahribatlar ve zamanla meydana gelen tarımsal faaliyetler nedeniyle, bulunan hazinenin başlangıçta 141 sikkeden daha fazla olabileceği ihtimalini de değerlendiriyor.
Hazinenin en çarpıcı yönlerinden biri, bulunan sikkelerin menşeiyle ilgili ortaya çıkan bilgiler oldu. Yapılan analizler, 17 adet altın sikkenin MS 364-367 yılları arasında Nikomedia'da basıldığını kesin olarak ortaya koydu. Nikomedia, Roma İmparatorluğu'nun önemli idari, askeri ve ekonomik merkezlerinden biri olarak biliniyordu ve aynı zamanda imparatorluğun en işlek darphanelerinden birine ev sahipliği yapıyordu. Günümüzde İzmit olarak bildiğimiz bu antik kent, Roma döneminde Doğu ile Batı arasındaki bağlantı noktalarından biriydi. Lüksemburg'daki bu hazinede, Nikomedia gibi Anadolu'da üretilmiş bu kadar yoğunlukta sikkelerin bulunması, arkeologlar ve tarihçiler için büyük bir ilgi uyandırdı. Zira, bölgede daha önce bulunan benzer Roma dönemi hazinelerinde Nikomedia kökenli altınların bu denli yaygın bir şekilde rastlanmadığı belirtiliyor. Bu durum, Roma İmparatorluğu'nun geniş coğrafyasında para dolaşımı ve ekonomik ilişkiler hakkında önemli ipuçları sunuyor.
Sikkelerin Anadolu topraklarından binlerce kilometre uzaklıktaki Batı Avrupa'ya nasıl ulaştığına dair kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte, araştırmacılar çeşitli teoriler üzerinde duruyor. En güçlü ihtimallerden biri, sikkelerin Roma ordularının ve imparatorluk bürokrasisinin batıya doğru yaptığı hareketler sırasında taşınmış olması. Özellikle, İmparator I. Valentinianus'un MS 364 yılında Ancyra'da (günümüz Ankara'sı) Augustus ilan edilmesinin ardından ordusuyla birlikte batı yönünde ilerlemesi, bu teoriyi destekleyen önemli bir tarihsel olay olarak öne çıkıyor. Bu tür askeri ve idari hareketlilikler, imparatorluğun dört bir yanındaki sikkelerin farklı coğrafyalara yayılmasına neden olmuş olabilir. Hazinede Nikomedia sikkelerinin yanı sıra Trier, Roma, Antiochia ve Sirmium gibi farklı Roma merkezlerinde basılmış altınlar da bulunuyor. En geç tarihli sikkelerin MS 395 yılı civarında veya hemen sonrasında toprağa gömülmüş olabileceği tahmin ediliyor. Sikkelerin neden gömüldüğü, sahibinin kim olduğu ve neden geri dönmediği gibi soruların yanıtları ise henüz tam olarak bilinmiyor. Araştırmacılar, bu gizemi kesin bir savaş veya siyasi krizle ilişkilendirecek yeterli kanıtın bulunmadığını belirtiyor. Bulunan hazinenin yasal hak sahiplerine, sikkelerin nadirliği ve korunma durumu göz önünde bulundurularak yaklaşık 308 bin 600 Euro değerinde bir ödeme yapıldığı bilgisi de paylaşıldı. Ancak bu hazinenin gerçek değeri, maddi boyutundan ziyade, Roma döneminde Anadolu'dan Batı Avrupa'ya uzanan para, asker ve siyasi gücün binlerce kilometrelik mesafelerde nasıl bir ağ oluşturduğuna dair sunduğu benzersiz tarihi bilgilerle ölçülüyor.
