Siyah Domates GDO'lu mu? Tarım Bakanlığı'nın Paylaşımı Tartışma Yarattı
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından sosyal medya platformlarında paylaşılan, Denizli'de yetiştirilen siyah domates görselleri, kamuoyunda büyük bir merak uyandırdı. Bu ilgi çekici ürünün genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) ile üretilip üretilmediği sorusu, kısa sürede en çok araştırılan konular arasına girdi. Bakanlığın paylaşımının ardından, özellikle sosyal medyada bu konuya dair çeşitli iddialar ve sorular gündeme geldi. Vatandaşlar, alışılmışın dışında bir renge sahip olan bu domatesin güvenliği ve üretim süreci hakkında bilgi edinmek istedi.
Siyah domatesin bu dikkat çekici renginin ardında yatan bilimsel gerçekler, uzmanlar tarafından net bir şekilde ortaya konuldu. Bu koyu rengin, 'antosiyanin' adı verilen doğal bitki pigmentlerinden kaynaklandığı belirtildi. Antosiyaninler, yalnızca siyah domateslerde değil; mor üzüm, böğürtlen, yaban mersini, mor lahana ve patlıcan gibi pek çok sebze ve meyvede de doğal olarak bulunan ve onlara mor-mavi-kırmızı tonlarını veren bileşiklerdir. Dünyada 'Black Krim', 'Indigo Rose', 'Cherokee Purple' ve 'Kumato' gibi isimlerle bilinen mor veya siyah domates çeşitlerinin, genetik müdahale ile değil, klasik bitki ıslahı teknikleri kullanılarak geliştirildiği vurgulandı. Bu nedenle, bir domatesin renginin koyu olması, onun genetiğinin değiştirildiği anlamına gelmemektedir.
Türkiye'de tarımsal üretimin yasal çerçevesi, genetiği değiştirilmiş organizmaların yetiştirilmesini kesinlikle yasaklamaktadır. 2010 yılında yürürlüğe giren 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu, GDO'lu bitkilerin çevreye salınımını ve ticari olarak üretilmesini yasak altına almıştır. Bu kanuna aykırı hareket edenler hakkında ciddi hukuki yaptırımlar, hapis ve adli para cezaları öngörülmektedir. Ayrıca, Türkiye'de bugüne dek gıda amaçlı kullanılması için herhangi bir GDO'lu ürüne resmi onay verilmemiştir. Bu yasal düzenlemeler ve onay süreçleri göz önüne alındığında, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın tanıttığı siyah domatesin GDO'lu olarak üretilmiş olması hukuken mümkün görünmemektedir.
Domatesin genetiği değiştirilmiş ürünler listesindeki geçmişi incelendiğinde, ABD'de 1994 yılında onaylanan ve raf ömrünü uzatmak amacıyla geliştirilen 'Flavr Savr' isimli domatesin bir örnek olduğu görülmektedir. Ancak bu ürün, yüksek üretim maliyetleri ve beklenen ticari başarıyı gösterememesi sebebiyle kısa süre sonra piyasadan çekilmiştir. Günümüzde ise market raflarında yaygın olarak satılan ticari bir GDO'lu domates bulunmamaktadır. Bazı ülkelerde mor domatesler üzerine biyoteknolojik araştırmalar devam etse de, bu tür ürünlerin ticari üretimi oldukça sınırlı olup Türkiye'de yaygınlaşmamıştır. Uzmanlar, tüketicilerin alışılmadık renkteki ürünleri doğrudan GDO ile ilişkilendirme eğiliminden kaçınması gerektiğini belirtmektedir. Mor havuç, mor patates, mor karnabahar ve siyah pirinç gibi renkli ürünlerin birçoğu, doğal genetik çeşitliliğin bir sonucu veya klasik ıslah yöntemleriyle elde edilmektedir. Bu nedenle, bir ürünün renginin farklılığına bakarak GDO'lu olduğu sonucuna varmak bilimsel bir temele dayanmamaktadır.
