Suudi Arabistan'ın Çöl Tarımı Hayali: Milyarlarca Metreküp Su ve Ağır Bir Bedel
Suudi Arabistan, 1980'li yıllarda başlattığı iddialı tarım hamlesiyle, kurak ve çöl arazilerinde milyonlarca ton buğday üreterek küresel bir oyuncu haline gelme başarısı gösterdi. Ancak bu başarı, ülkenin en değerli ve yenilenemez doğal kaynaklarından biri olan yeraltı sularının kritik seviyelere düşmesine neden oldu. Binlerce yıllık su rezervlerinin tükenme noktasına gelmesi, Suudi Arabistan yönetimini bu stratejiden vazgeçme yolunda radikal kararlar almaya zorladı.
1980 öncesinde buğday ihtiyacının büyük bir kısmını ithalatla karşılayan ve yıllık net 500 bin ton civarında alım yapan Suudi Arabistan, uygulanan yüksek devlet teşvikleri ve alım garantileri sayesinde kısa sürede üretimde devrim yarattı. 1992 yılına gelindiğinde, yıllık buğday üretimi 4,1 milyon tona ulaşırken, ülkenin yıllık 1,2 milyon tonluk tüketiminin üç katından fazla bir üretim gerçekleşti. Bu olağanüstü artış, Suudi Arabistan'ı 1990'ların başında, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) kayıtlarına göre dünyanın en büyük altıncı buğday ihracatçısı konumuna taşıdı. Buğdayda kendi kendine yeterlilik hedefi, ülkeyi adeta bir tarım süper gücü yapma yolunda ilerletiyordu.
Ancak buğday üretiminin arkasındaki gerçek maliyet, su kaynakları üzerinde yarattığı muazzam baskıydı. Tamamen sulamaya dayalı gerçekleştirilen buğday tarımı, her ton üretim için yaklaşık 1.000 metreküpten fazla su tüketiyordu. Çöl ikliminin getirdiği yüksek buharlaşma oranları da hesaba katıldığında, hektar başına su ihtiyacı ılıman iklimlere göre iki ila üç kat daha fazla oluyordu. FAO verilerine göre, 1990'lı yıllarda derin akiferlerden yıllık 13,5 milyar metreküp yenilenemeyen yeraltı suyu çekildi. Bu rakam, her yıl yaklaşık 5,4 milyon olimpik yüzme havuzunun boşaltılmasına eşdeğerdi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) tarafından yapılan analizler, yıllık yağış miktarı 100 ila 200 milimetre arasında değişen bu akiferlerin kendini yenileme kapasitesinin bulunmadığını ortaya koydu. Yeraltı su seviyelerinin yıllık ortalama 2,1 metre düştüğü bölgelerde, mevcut rezervlerin 25 ila 50 yıl içinde tamamen tükeneceği öngörüleri, ülkeyi acil önlemler almaya itti.
Su kaynaklarının sürdürülemez bir hızla tükenmesi tehlikesi karşısında, Suudi Arabistan hükümeti 2007 yılında 335 sayılı Kararname'yi yürürlüğe koyarak buğday üretimini kademeli olarak sonlandırma kararı aldı. 2007/08 tarım sezonundan itibaren, kayıtlı çiftçilerin üretim kotaları her yıl yüzde 12,5 oranında düşürüldü ve bu süreç 2015/16 sezonunda tamamen tamamlandı. Bu kararın ardından, ülke yeniden buğday ithalatına yöneldi. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, 2015/16 döneminde iç tüketimin karşılanması için yaklaşık 3 milyon ton buğday ithal edildi ve Suudi Arabistan net ithalatçı konumuna geri döndü. Hatta buğday üretimi durdurulduktan sonra, çiftçilerin daha fazla su tüketen yem bitkilerine yönelmesi üzerine, hükümet 2018'de yem bitkileri üretiminde de kısıtlamalara gitmek zorunda kaldı. Bu durum, ülkenin tarımsal stratejilerini yeniden gözden geçirmesi ve su kaynaklarını koruma odaklı yeni politikalar geliştirmesi gerektiğini açıkça ortaya koydu.
