Tarihi Eser Kandırmacası: Sahte Antik Tiyatro Vatandaşı ve Devleti Dolandırdı
İtalya'nın kuzeyindeki Vicenza kenti yakınlarında akılalmaz bir dolandırıcılık vakası gün yüzüne çıktı. Kendi imkanlarıyla 'antik' bir amfitiyatro inşa eden Franco Malosso von Rosenfranz isimli bir kişi, burayı tarihi bir yapı gibi tanıtarak yirmi yıl boyunca binlerce turisti kandırdı. Kişi başı ortalama 2.150 Türk Lirası'na denk gelen bir ücretle ziyaretçileri ağırlayan dolandırıcı, aslında modern malzemelerle inşa edilmiş bir yapıyı binlerce yıllık bir miras gibi sundu. Olayın vahameti, yerel belediyenin dahi bu büyük yalanı sorgulamadan kabullenmiş olmasıyla daha da arttı.
Hikaye, 2005 yılında Franco Malosso von Rosenfranz'ın, yaşadığı bölgede meydana gelen bir toprak kayması sonucu toprağın altından muazzam bir tarihi yapının ortaya çıktığı iddiasıyla başladı. Kendi iddiasına göre bu keşif, 'Berico Deniz Amfitiyatrosu' adı verilen, dünyanın en eski ve en büyük amfitiyatrolarından biriydi. Bu iddiayı ortaya atan girişimci, kısa sürede alanı çitlerle çevirip bir gişe kurdu. Meraklı ziyaretçilerden hatırı sayılır bir giriş ücreti alarak burayı bir turistik cazibe merkezi haline getirmeyi başardı. Ancak bu 'tarihi' mekanın ardında yatan gerçekler, zamanla jandarma ve arkeologlar tarafından titiz bir inceleme sonucunda ortaya çıkarıldı.
Rosenfranz, sadece bir yapı inşa etmekle kalmamış, aynı zamanda bu yapıyı gerçek kılacak efsanevi hikayeler de yaratmıştı. Ziyaretçilere buranın MS 393 yılında inşa edildiğini anlatıyor, hatta Büyük Roma İmparatoru Jül Sezar'ın Mısır Kraliçesi Kleopatra ile yaptığı yolculuk sırasında bu amfitiyatroda mola verdiğini iddia ediyordu. Ayrıca, Shakespeare'in ünlü eseri Romeo ve Juliet'in kadın kahramanı Juliet Capulet'in de tiyatronun hemen yanındaki eski bir kilisede yaşadığına dair hikayeler anlatıyordu. Bu anlatılar, tarihsel gerçeklerle hiçbir şekilde örtüşmüyordu; zira Jül Sezar, amfitiyatronun inşa edildiği iddia edilen tarihten yaklaşık 400 yıl önce suikasta uğramıştı ve Juliet karakteri Verona şehriyle özdeşleşmişti. Buna rağmen, bu büyüleyici hikayelere inanan binlerce insan detayları sorgulamadan ödeme yaptı.
Dolandırıcılık o kadar ustaca planlanmıştı ki, sadece turistler değil, Vicenza yerel yönetimi de bu oyunun bir parçası haline geldi. Ancak 2016 yılında bazı tarihçilerin ve yerel halkın şüpheleri üzerine İtalyan jandarması ve uzman arkeologlar harekete geçti. Yapılan incelemelerde, 'antik' sütunların aslında fiberglas ve kağıt hamurundan yapıldığı, blokların basit sıvalarla bir arada tutulduğu ve süslemelerin fabrikasyon alçı figürler olduğu anlaşıldı. En çarpıcı kanıt ise bölgenin eski uydu fotoğraflarıydı. Bu görüntüler, Rosenfranz'ın 2000'li yılların başında alanı iş makineleriyle düzleyip, üzerine kendi elleriyle sahte antik kenti inşa ettiğini net bir şekilde gösteriyordu. 2005 yılından önce o tepede sadece boş bir arazi bulunuyordu.
Yaklaşık yirmi yıl süren bu büyük aldatmaca, İtalyan mahkemelerinde son buldu. Mahkeme, Franco Malosso von Rosenfranz'ı yasadışı inşaat, sanat eserinde sahtecilik ve izinsiz eser üretimi gibi suçlardan toplamda 2 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırdı. Ayrıca sembolik bir para cezası da verildi. Ancak asıl büyük darbe, kandırıldığını anlayan Arcugnano Belediyesi'nden geldi. Kendi prestijinin zedelenmesi ve turizm imajının zarar görmesi gerekçesiyle belediye, von Rosenfranz hakkında yaklaşık 30 milyon Türk Lirası'na denk gelen 560 bin Euro'luk devasa bir tazminat davası açtı. Bu olay, insanların duygu ve meraklarını sömürerek ne denli büyük yalanların inşa edilebileceğinin acı bir örneği olarak tarihe geçti.
