18 Yaş Altı Sigortalılık: Emeklilik Hakkı İptal Riski ve Yargıtay Kararları
Son günlerde 18 yaş altı sigortalılık sürelerine ilişkin çıkan haberler, milyonlarca çalışanı tedirgin etmiş durumda. Pek çok kişi, kendi emekliliklerinin tehlikeye girip girmeyeceğini, sigorta başlangıçlarının iptal edilip edilmeyeceğini merak ediyor. Ancak uzmanlar, bu endişelerin yalnızca belirli bir grubu ilgilendirdiğini belirtiyor. Konunun temelinde, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) 2013 yılına ait bir genelgesi ve Yargıtay'ın bu konudaki güncel yaklaşımları yatıyor.
SGK uzmanı Özgür Erdursun'un aktardığı bilgilere göre, 18 yaşından önce herhangi bir işverenin yanında (fabrika, market, atölye vb.) çalışmış olmanın genel olarak emeklilikte bir sorun teşkil etmediği vurgulanıyor. Asıl tartışma, 18 yaşından küçükken kişinin, kendi anne veya babasına ait bir işyerinde sigortalı olarak gösterilmesi durumunda ortaya çıkıyor. Bu özel durumun hukuki zemini, SGK'nın 2013/11 sayılı genelgesine dayanıyor. Genelgeye göre, anne veya babaya ait işyerinde çalışan küçüklerin sigortalı sayılabilmesi için, bir vasinin katılımıyla yapılmış ve mahkemece onaylanmış bir hizmet sözleşmesinin bulunması gerekiyor. Şayet bu şart yerine getirilmemişse, SGK bu tür sigortalılık bildirimlerini geçersiz kabul edebiliyor. Bu durum, yıllar önce bu şekilde sigorta girişi yapılmış ve primleri ödenmiş kişilerin emeklilik planlarını olumsuz etkileyebiliyor.
Bu uygulamanın en somut ve endişe verici sonucu, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi kapsamında kendini gösteriyor. Eğer bir kişinin ilk sigorta girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce anne veya babasına ait bir işyerinden yapılmışsa ve SGK tarafından bu giriş geçersiz sayılırsa, kişinin ilk sigorta tarihi geriye doğru itiliyor. Bu durum, EYT düzenlemesinden yararlanma hakkını ortadan kaldırabiliyor. Ancak risk sadece başlangıç sigorta tarihiyle sınırlı değil. İlk sigorta girişi başka bir işyerinden yapılmış ve EYT kapsamında herhangi bir sorunu olmayan kişiler bile, kariyerlerinin belirli dönemlerinde 18 yaş altındayken anne veya babalarının işyerlerinde çalışmışlarsa, bu hizmet süreleri iptal edildiğinde toplam prim gün sayılarında eksiklik yaşanabiliyor. Bu eksiklik, emeklilik için gereken prim şartını karşılamalarını engelleyebiliyor. Hatta bazı durumlarda, bağlanmış olan emekli aylıklarının dahi yeniden gözden geçirilmesi ve emeklilik işlemlerinin karmaşık bir sürece girmesi söz konusu olabiliyor.
SGK'nın genelgedeki şekli şartları önceliklendirmesine karşın, mahkemeler ve özellikle Yargıtay, olayın özüne ve fiili çalışmanın varlığına odaklanıyor. Yargıtay'ın son yıllardaki kararları, kişinin gerçekten çalışıp çalışmadığının ispatlanması gerektiğini vurguluyor. Mahkemeler, fiili çalışmayı tespit etmek için işyerindeki faaliyetleri, bordro kayıtlarını, maaş ödemelerini, tanık beyanlarını ve dosyadaki diğer delilleri titizlikle inceliyor. Örneğin, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 23 Şubat 2023 tarihli bir kararında, annesine ait işyerinde 18 yaşından önce gerçekleşen çalışmaların fiili olarak ispatlandığına hükmedilmiş ve SGK'nın itirazı reddedilmiştir. Bu kararda, çocukları koruma amacıyla getirilen kuralların, sonradan kişinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde yorumlanamayacağı açıkça belirtilmiştir. Fiili çalışmanın kanıtlandığı durumlarda, sadece şekli eksiklikler nedeniyle sigortalılık sürelerinin geçersiz sayılmasının her zaman hukuka uygun olmadığı yönünde önemli yargı kararları bulunmaktadır. Bu nedenle, anne veya babasına ait işyerinde 18 yaşından önce sigortalı çalışması olanların hizmet kayıtlarını dikkatle incelemeleri ve olası bir hukuki süreçte haklarını aramaları büyük önem taşımaktadır.
