ABD ve İran'dan Tarihi Anlaşma: Hürmüz Boğazı Açılıyor, Petrol Akışı Başlıyor
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran ile stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın yeniden ulaşıma açılması ve bölgedeki ateşkesin devam ettirilmesi üzerine varılan anlaşmanın kesinleştiğini duyurdu. Bu tarihi gelişme, küresel enerji piyasalarında ve bölgesel jeopolitikte önemli yansımalar yaratacak.
Pakistan ve Katar'ın yoğun diplomatik çabalarıyla arabuluculuğu yapılan ve deniz ablukasını kaldıracak olan bu önemli mutabakatın resmi imza töreninin 19 Haziran tarihinde Cenevre'de gerçekleştirilmesi planlanıyor. Başkan Trump, sosyal medya platformları üzerinden yaptığı açıklamada, Cuma günü imzalanacak olan anlaşma ile Hürmüz Boğazı'nın mayın temizleme çalışmalarının ardından trafiğe açılacağını belirtti. Bu adımın, hem bölge ülkeleri hem de küresel ölçekte petrol akışının yeniden canlanmasını sağlayacağı vurgulandı.
Trump, ateşkes anlaşmasını şu sözlerle duyurdu: 'İran İslam Cumhuriyeti ile varılan anlaşma artık tamamlanmıştır. Tüm tarafları bu başarıdan dolayı kutluyorum! Bu vesileyle, Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir ücrete tabi olmaksızın serbestçe kullanıma açılmasına tam yetkiyle onay veriyorum. Eş zamanlı olarak, Amerika Birleşik Devletleri Donanması'nın uyguladığı deniz ablukasının da derhal kaldırılmasını onaylıyorum. Dünyanın tüm gemileri, motorlarınızı çalıştırın ve petrol akışını başlatın!' Bu ifadeler, anlaşmanın içeriği ve beklentiler hakkında net bir mesaj verdi.
Anlaşmanın detayları, önümüzdeki günlerde Cenevre'de yapılacak imza töreninde netleşecek. ABD Başkanı Trump'ın imza töreninde yer alıp almayacağı ve İran'ı hangi yetkilinin temsil edeceği henüz resmi olarak açıklanmadı. Ancak İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibadi, mutabakat zaptı metninin son halini aldığını ve imza töreninin İsviçre'de yapılacağını teyit etti. İran tarafı, bu anlaşma ile Lübnan'ı da kapsayan tüm cephelerdeki çatışmaların kalıcı olarak sona ereceğini ve İran'a uygulanan deniz ablukasının tamamen kaldırılacağını bildirdi. Sürecin arabulucuları Pakistan ve Katar da anlaşmanın sağlandığını doğrulayarak, imza töreni öncesinde teknik görüşmelerin Doha'da gerçekleştirileceğini açıkladı.
Varılan mutabakat çerçevesinde, ABD ve İsrail tarafından 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlatılan operasyonlar sonrası kapalı tutulan Hürmüz Boğazı, ilk etapta 30 günlük bir süreçte İran güçlerinin yürüteceği mayın temizleme çalışmalarıyla kademeli olarak yeniden açılacak. Anlaşma gereği, İran ilk 60 gün boyunca boğaz geçişlerinden herhangi bir ücret talep etmeyecek. Küresel enerji ve petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması, daha önce küresel bir enerji krizi yaşanmasına ve özellikle ABD'deki ara seçimler öncesinde yakıt fiyatlarının yükselmesine neden olmuştu.
Anlaşma maddeleri arasında, İran'ın nükleer silah edinme veya geliştirme yönünde herhangi bir adım atmayacağını uluslararası topluma taahhüt etmesi de yer alıyor. Bu süreçte, İran'ın elinde bulunan 9 tondan fazla zenginleştirilmiş uranyum stoğunun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde ülke içinde tutulması öngörülüyor. Ayrıca, 60 günlük ateşkes süresince İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran'a ait yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş yurt dışı varlıklarının aşamalı olarak serbest bırakılması da anlaşmanın önemli unsurlarından. Bu şartların 60 günlük süre zarfında kademeli olarak uygulamaya konulması bekleniyor.
Bu önemli anlaşmanın duyurulmasının ardından uluslararası piyasalarda gözle görülür bir hareketlilik yaşandı. Asya işlemlerinde uluslararası petrol göstergesi Brent petrol, yüzde 4,7 oranında bir düşüşle varil başına 81 dolara geriledi. Japonya'nın önde gelen endeksi Nikkei ise yüzde 5'in üzerinde bir yükseliş kaydetti. Benzer şekilde, ABD ve Avrupa borsalarında işlem gören vadeli endekslerde de önemli artışlar gözlemlendi. Bu durum, küresel ekonominin anlaşmaya olumlu tepki verdiğini gösteriyor.
Anlaşma metninde, İsrail'in öncelikli olarak görmek istediği İran'ın vekil güçlere verdiği desteğin sonlandırılması ve balistik füze programının durdurulması gibi konulara yer verilmediği belirtildi. Öte yandan, anlaşma öncesinde İsrail'in Beyrut'ta Hizbullah'a yönelik gerçekleştirdiği saldırıyı eleştiren ABD Başkanı Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'ya yönelik tepkisini dile getirmişti. Trump, tüm tarafları itidalli davranmaya ve Lübnan dahil olmak üzere bölgeye kalıcı barışın getirilmesi yönünde çaba göstermeye davet etmişti.
