Anayasa Mahkemesi'nden Kitap Toplatma Kararlarına İlişkin Tarihi İptal
Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu, gazeteci-yazar Hasan Cemal, Yavuz Ekinci ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) gibi çeşitli başvuru sahiplerini ilgilendiren kitap, dergi ve broşürlere yönelik toplatma kararlarını mercek altına aldı. Yapılan kapsamlı incelemeler sonucunda, bu tür yayınların toplatılmasına ve ayrıca bazı eserlerin basım, dağıtım, satış ve çoğaltılmasının yasaklanmasına dair alınan kararların, temel hak ve özgürlükler arasında yer alan ifade özgürlüğü ile basın özgürlüğünü ihlal ettiğine oy birliğiyle karar verildi. Mahkeme heyeti, bu tür müdahalelerin, Anayasa'nın 13. maddesinde güvence altına alınan kanunilik ilkesini tam olarak karşılamadığına ve dolayısıyla hukuki dayanaktan yoksun olduğuna hükmetti.
Kararın detaylarında, toplatma kararlarının zaman zaman kalıcı hale gelerek bir nevi süresiz yasaklara dönüştüğü vurgulandı. AYM, bazı durumlarda bu kararların, hukuki süreçlerden bağımsız olarak yıllarca yürürlükte kaldığını ve eserlerin ortadan kaldırılmasıyla eşdeğer etkilere yol açtığını tespit etti. Bu durumun, geçici bir tedbir niteliği taşıması gereken kararların, bir eserin varlığını imha eden nihai bir yaptırıma dönüşmesi anlamına geldiği belirtildi. Mahkeme, bu uygulamanın temel haklara orantısız bir müdahale teşkil ettiğini ve hukukun evrensel ilkeleriyle bağdaşmadığını ifade etti.
AYM'nin gündemine gelen dosyalar arasında, Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2020 yılında yayımladığı ve kamuoyunda geniş yankı uyandıran "21 Soruda FETÖ'nün Siyasi Ayağı" isimli kitabına yönelik daha önce verilmiş bir toplatma kararı da bulunuyordu. Bu kitap, dönemin parti genel başkanı tarafından TBMM'de yapılan bir konuşmanın ardından basılmıştı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın, kitapta yer alan bazı ifadeler nedeniyle başlattığı soruşturma sonucunda, Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliği tarafından kitabın toplatılması ve basım, dağıtım ile satışının engellenmesi yönünde bir karar alınmıştı. AYM, bu kararın da ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Ayrıca, deneyimli gazeteci ve yazar Hasan Cemal'in "Çözüm Sürecinde Kürdistan Günlükleri" ve "Delila Bir Genç Kadın Gerillanın Dağ Günlükleri" adlı eserleri ile yazar Yavuz Ekinci'nin "Rüyası Bölünenler" isimli kitabının toplatılmasına yönelik kararlar da AYM tarafından incelenen başvurular arasındaydı. Bunların yanı sıra, farklı yayınevlerine ait çeşitli kitaplar, "Boyun Eğme" isimli derginin bir sayısı, "XWEBUN" gazetesinin belirli nüshaları ve Halkların Demokratik Partisi (HDP) tarafından hazırlanan bazı broşürler hakkındaki toplatma kararları da mahkemenin değerlendirmesine sunuldu. AYM, bu yayınlara getirilen yasakların ifade özgürlüğünü kısıtladığına karar vererek, ilgili mahkemelere yeniden yargılama yapılması için dosyaları gönderdi. Hak ihlali tespit edilen başvuru sahiplerine ise manevi tazminat ödenmesine hükmedildi.
