Azerbaycan'da Bulunan Gizemli Taş Küre Arkeologları Şaşırttı
Azerbaycan'ın Paşa Tepe bölgesinde yürütülen arkeolojik kazılar, Neolitik döneme ait benzersiz bir buluntuyla gündeme geldi. Yaklaşık 2 kilogram ağırlığında, kusursuz bir pürüzsüzlüğe sahip cilalı bir taş küre, bilim insanlarının dikkatini çekti. Yaklaşık 10 santimetre çapındaki bu eserin üzerinde herhangi bir kullanım veya aşınma izine rastlanmaması, arkeologları hem şaşırttı hem de eserin gizemini artırdı. Nesnenin simetrik yapısı ve üstün yüzey kalitesi, rastlantısal bir oluşumdan ziyade, bilinçli ve planlı bir işçilikle üretildiğini açıkça ortaya koyuyor.
Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü'nden Kıdemli Bilimsel Çalışan Vafa Mahmudova başkanlığındaki kazı ekibi tarafından Paşa Tepe prehistorik alanında gerçekleştirilen çalışmalar sırasında gün yüzüne çıkarılan bu özel taş küre, Güney Kafkasya'nın Neolitik dönemine ait arkeolojik literatüründe henüz doğrudan bir benzerine sahip değil. Vafa Mahmudova, buluntunun bilimsel açıdan taşıdığı önemi vurgulayarak, eserin hem üretim teknolojisi hem de olası kullanım amacı açısından yeni bir araştırma alanı açtığını belirtti. Mahmudova, bu tür buluntuların, Neolitik çağda Levant, Anadolu ve Güney Kafkasya arasındaki kültürel ve ticari etkileşimleri anlamada kritik bir rol oynayabileceğine işaret etti.
Üzerinde herhangi bir kullanım izi veya aşınma belirtisi bulunmayan taş kürenin kesin işlevini belirlemek, arkeologlar için başlı başına bir zorluk teşkil ediyor. Mevcut bulgular ışığında, uzmanlar iki temel hipotez üzerinde yoğunlaşıyor. İlk olasılık, eserin ritüel veya törensel amaçlarla kullanılmış olması. Diğer bir ihtimal ise, erken dönemlerde bir tür standart ağırlık birimi olarak kullanılarak ticaret veya ölçüm sistemlerinde rol oynamış olması. Bu gizemli eserin hangi hammaddeden yapıldığı, üretiminin hangi tekniklerle gerçekleştirildiği ve diğer Yakın Doğu buluntularıyla ne gibi benzerlikler taşıdığı gibi soruların yanıtlanması için detaylı laboratuvar analizlerinin devam edeceği bildirildi.
Paşa Tepe'deki kazı çalışmaları, Neolitik döneme ait katmanların yanı sıra, farklı bir tarihsel döneme ışık tutan önemli bulgulara da ev sahipliği yapıyor. Yaklaşık 45 ila 50 santimetre derinlikte yapılan çalışmalarda, Neolitik buluntuların altında, Orta Çağ dönemine ait olduğu düşünülen seramik su borusu hatları da tespit edildi. Uzmanlar, bu seramik boruların keşfedilen taş küre ile doğrudan bir bağlantısı olmadığını belirtmekle birlikte, Paşa Tepe sahasının geçmişte farklı medeniyetlere ve yerleşimlere ev sahipliği yapmış katmanlı bir tarihsel yapıya sahip olduğunu doğruladığını ifade ettiler.
