Dev Teleskop Gövdesi Saç Telinden İnce Yağ Tabakasında Döndürüldü
Şili'nin Atacama Çölü'nde yapımı devam eden ve tamamlandığında küresel astronomi alanında çığır açması beklenen Aşırı Büyük Teleskop (ELT) projesinde, mühendislik harikası bir test gerçekleştirildi. İnşası süren devasa teleskobun 3 bin 500 ton ağırlığındaki ana gövdesi, ilk kez kendi ekseni etrafında döndürülerek kritik bir başarıya imza atıldı. Bu önemli test, teleskobun hassas mekanik sistemlerinin işlerliğini kanıtlar nitelikteydi.
Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) tarafından yapılan açıklamaya göre, Cerro Armazones dağında yükselen ELT'nin devasa yapısının ilk rotasyon testi, projenin koordinasyonunu yürüten ekipler ve yapımından sorumlu konsorsiyum tarafından titizlikle yürütüldü. Mühendisler, başlangıçta yapıyı manuel olarak birkaç santimetre hareket ettirerek sistemin serbestçe hareket etme kabiliyetini gözlemledi. Bu ilk aşamanın ardından, yardımcı motor sistemleri devreye sokularak yapının dikey eksen etrafında tam bir dönüşü başarıyla tamamlandı. Bu süreç, teleskobun gelecekteki hassas yönlendirme görevleri için sağlam bir temel oluşturdu.
Bu inanılmaz ağırlıktaki yapının sürtünmeyi en aza indirecek şekilde hareket ettirilmesi için özel bir teknoloji kullanıldı. Projede, metal parçalar arasındaki teması neredeyse ortadan kaldıran hidrostatik destek sistemi tercih edildi. Dev yapı, yalnızca 80 mikrometre, yani bir saç telinin ortalama kalınlığından bile daha ince olan bir yağ tabakası üzerinde kaydırılarak hareket ettirildi. Bu yenilikçi yaklaşım, teleskobun en ufak bir dirençle karşılaşmadan hassas hareketlerini gerçekleştirmesini sağlıyor ve gelecekteki operasyonel verimliliği garanti ediyor.
Henüz aynaları ve bilimsel gözlem cihazları monte edilmemiş olan teleskobun mevcut ağırlığı 3 bin 500 ton olarak kaydedildi. Ancak tüm montaj süreçlerinin tamamlanmasıyla birlikte bu ağırlığın 4 bin 600 tona ulaşması öngörülüyor. ELT'nin öne çıkan teknik özellikleri arasında, 39 metrelik devasa bir çapa sahip olacak ve 798 adet altıgen segmentten oluşacak ana ayna (M1) bulunuyor. Ayrıca, atmosferik bozulmaları anlık olarak düzeltecek uyarlamalı bir ayna (M4) ve bilimsel enstrümanlara ulaşan ışığı stabilize edecek bir dengeleme aynası (M5) da projenin kilit bileşenleri arasında yer alıyor. Bu özellikler, ELT'yi gökyüzü gözlemlerinde eşsiz bir konuma taşıyacak.
Teleskobun etkin bir şekilde çalışabilmesi için Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşünü kusursuz bir şekilde telafi etmesi gerekiyor. Bu bağlamda, yatay azimut hareketi ve dikey eğim hareketinin uyumlu bir şekilde çalışması, cihazın gökyüzündeki her noktaya hassas bir şekilde yönlendirilmesine olanak tanıyor. Hassas optik parçaların montajından önce mekanik sistemlerin bu denli detaylı bir şekilde test edilmesi, projenin güvenilirliğini artırıyor. Deniz seviyesinden 3 bin 46 metre yükseklikte, son derece kuru iklimi ve düşük nem oranıyla gözlem için ideal bir konumda bulunan Cerro Armazones zirvesinde bu devasa platformun kurulabilmesi için inşaat öncesinde yaklaşık 220 bin metreküp kaya hafriyatı yapıldığı belirtildi.
