Dünyanın Dev Su Kaynakları Kuruyor: 9 Göl ve Nehir Haritadan Siliniyor
Küresel iklim değişikliği ve insan kaynaklı etkenlerin yol açtığı kuraklıklar, dünyanın dört bir yanındaki devasa su kaynaklarını tehdit ediyor. Arjantin'den ABD'ye, İran'dan Mali'ye kadar geniş bir coğrafyada, nehir, göl ve baraj havzalarını kapsayan dokuz büyük su kütlesinin kuruma noktasına geldiği, bilimsel araştırmalar ve uydu verileriyle belgelendi. Bu durum, hem ekosistemler hem de milyonlarca insanın yaşamı için ciddi riskler barındırıyor.
Yapılan detaylı analizler, su seviyelerindeki dramatik düşüşlerin ardında yatan başlıca nedenleri gözler önüne seriyor. Bu nedenler arasında uzun süreli ve şiddetli kuraklık dönemleri, küresel sıcaklık artışlarının tetiklediği buharlaşma oranlarındaki yükseliş, tarım ve şehirleşme gibi alanlarda artan su talebi, akarsu yataklarının ve doğal su akışlarının değiştirilmesi gibi müdahaleler yer alıyor. Bazı bölgelerde su kaybı kademeli bir süreç izlerken, bazı su kütlelerinin ise on yıllar içinde tamamen ortadan kalkma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu belirlendi.
Özellikle Güney Amerika'da Arjantin'in en büyük ikinci nehir sistemi olan Parana Nehri'nin, 1990-2026 yılları arasındaki uydu kayıtları incelendiğinde, Rosario Limanı çevresinde yaşanan kuraklıklar nedeniyle su seviyesinin belirgin şekilde azaldığı, nehir yatağının geniş alanlarda ortaya çıktığı ve yeni adacıkların oluştuğu gözlemlendi. Benzer şekilde, Bolivya'daki Poopo Gölü, 3.700 metre yükseklikte yer alan ve yerli topluluklar için hayati öneme sahip bir su kaynağıyken, su yönlendirme projeleri, kuraklık ve küresel ısınma etkileriyle büyük ölçüde tuzlu bir bataklığa dönüşerek yok olma sürecine girdi. Botsvana'daki Ngami Gölü de düzensiz su akışına bağımlı yapısı ve şiddetli kuraklıklar nedeniyle tamamen kuruma riski taşıyor. Şili'deki Aculeo Lagünü ise uzun süreli kuraklık ve su kıtlığı nedeniyle tamamen ortadan kalktı.
Orta Doğu'nun en büyük tuz göllerinden biri olan İran'daki Urmiye Gölü'nün yüzölçümü, 1990'lardaki yaklaşık 6.000 kilometrekareden günümüzde %10'unun altına, yani 581 kilometrekareye kadar geriledi. Bu dramatik küçülmenin temel nedenleri arasında kuraklık, tarımsal sulama için kullanılan su miktarı, nehirlerin akış yönlerinin değiştirilmesi ve yeraltı suyu seviyelerindeki düşüşler gösteriliyor. Irak'taki Al-Chibayish Bataklıkları gibi UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Mezopotamya Sulak Alanları'nın da daralma eğiliminde olduğu, Dicle ve Fırat nehirlerinden beslenen bu ekosistemin giderek küçüldüğü belirtiliyor. Madagaskar'ın güneyindeki Ambovombe bölgesinde ise uzun süreli kuraklık, artan sıcaklıklar ve yetersiz yağışlar, hem su kaynaklarını hem de tarım arazilerini olumsuz etkileyerek göçlere neden oluyor. Mali'deki Faguibine Gölü'nün ise taşkınların azalması ve tortu birikimiyle birlikte kuruyarak çölleşmeyi hızlandırdığı rapor ediliyor. Son olarak, Amerika Birleşik Devletleri'nin en büyük baraj gölü olan ve ülkenin güneybatısına su sağlayan Mead Gölü'nde, Colorado Nehri üzerindeki barajın etkileri ve iklim değişikliğiyle birlikte su rezervlerinde ciddi bir azalma kaydedildi.
Birleşik Krallık'taki nehir havzaları üzerinde yapılan güncel araştırmalar da küresel sıcaklık artışlarının hidroklimatik dengeleri bozduğunu doğruluyor. Isınan atmosferin daha fazla nem tutması, ani ve aşırı yağışların sıklığını artırırken, kuraklık dönemlerinin ardından sıkışan ve su itici hale gelen toprak yüzeyi, yağan yağmurun emilimini engelleyerek lokal sel felaketlerine ve toprak erozyonuna zemin hazırlıyor. Bu karmaşık döngü, su kaynaklarının sürdürülebilirliği konusunda küresel çapta acil önlemler alınması gerekliliğini bir kez daha ortaya koyuyor.
