Enflasyonla Mücadele Programı Duvara mı Çarptı? Mayıs Verileri Endişeleri Artırdı
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in yaklaşık üç yıldır 'geçici' olarak nitelediği ekonomik programın enflasyonla mücadeledeki etkinliği, son açıklanan verilerle birlikte yeniden tartışma konusu oldu. Mayıs ayında yıllık enflasyonun yüzde 32.6 seviyesinde sabitlenmesi, programın hedeflerine ulaşmasının önündeki engelleri gözler önüne serdi. Uzmanlar, Merkez Bankası'nın yıl içinde ikinci kez yukarı yönlü revize ettiği yıl sonu enflasyon hedeflerine ulaşılmasının, işsizlik oranlarındaki artış ve şirketlerin finansal sıkıntılarını derinleştirmesi durumunda pek mümkün görünmediğini belirtiyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan mayıs ayı verilerine göre, tüketici fiyatları aylık yüzde 1.71, yıllık ise yüzde 32.6 oranında artış gösterdi. Fiyat artışlarında öne çıkan kalemler arasında giyim ve ayakkabı grubu yüzde 11.3'lük artışla dikkat çekerken, ulaşım ve konut giderlerindeki yükseliş de enflasyona önemli ölçüde katkı sağladı. Gıda fiyatlarındaki genel seyrin yüksekliğini koruduğu gözlemlenirken, taze meyve ve sebze grubundaki sınırlı düşüşlerin, genel sepet üzerindeki rahatlatıcı etkisi yeterli olmadı. İşlenmiş gıda ürünlerindeki fiyat artışları ise enflasyonist baskıyı sürdürdü.
Mayıs ayında en dikkat çekici fiyat artışı yüzde 15.65 ile uçak biletlerinde yaşanırken, en belirgin düşüş yüzde 22.21 ile taze sebze grubunda kaydedildi. Ancak ekonomistler, bu tür sınırlı düşüşlerin, özellikle kira, ulaşım ve temel ihtiyaçlara yönelik diğer harcamalardaki sürekli artışı dengelemekte yetersiz kaldığını vurguluyor. Profesör Dr. Hayri Kozanoğlu, mevcut durumun enflasyonun düşmediğini, aksine arttığını gösterdiğini ifade ederken, Bakan Şimşek'in göreve geldiği ilk günden beri kullandığı 'geçici' ifadesinin hala sürdüğünü belirtti. Finansal Piyasalar Uzmanı İris Cibre ise, özellikle dar gelirli hanelerde enflasyonun yüzde 41.5'e ulaştığına dikkat çekti. Cibre'ye göre, Merkez Bankası'nın yıl sonu için belirlediği yüzde 26'lık hedefi tutturabilmek için aylık enflasyonun ortalama yüzde 1.11 seviyesine, yüzde 24'lük hedef için ise yüzde 0.89'a düşmesi gerekiyor. Bu seviyelere inmenin, üst gelir grubunun talebinde ciddi bir çöküş yaşanmadıkça, işsizlik oranının artmadıkça ve şirketlerin batmadıkça oldukça zor olduğunu sözlerine ekledi.
Bağımsız Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) tarafından açıklanan verilere göre, mayıs ayında tüketici fiyat endeksi aylık yüzde 2.16, yıllık ise yüzde 53.13 arttı. ENAG'ın hesapladığı yıllık enflasyon rakamları, resmi verilerin önemli ölçüde üzerinde seyretmeye devam ediyor. İstanbul Ticaret Odası (İTO) tarafından açıklanan mayıs ayı verileri de fiyat artışlarının hız kesmediğini gösterdi. İTO'nun İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi, bir önceki aya göre yüzde 1.53 yükselirken, yıllık bazda artış yüzde 36.77 olarak gerçekleşti. Ekonomistler, mevcut ekonomik programın yetersiz kaldığı yönünde görüş bildiriyor. Merkez Bankası eski başkan yardımcılarından Profesör Dr. Fatih Özatay, enflasyondaki katılığı vurgulayarak, son 12 aylık ortalamanın da yüzde 32.2 gibi yüksek seviyelerde seyrettiğini belirtti. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Direktörü Burcu Aydın, 'düşük büyüme, yüksek enflasyon' dönemine girildiğini, ilk çeyrekte ekonominin büyümemesine rağmen enflasyonun yüzde 31'e ulaştığını ve yılın genelinde bu eğilimin sürmesinin beklendiğini söyledi. Profesör Dr. Binhan Elif Yılmaz, enflasyonun aylık ve yıllık bazda artmaya devam ettiğini, dezenflasyon sürecinin yavaşladığını ve yıl sonu hedeflerinin yeniden gözden geçirilmesi gerekebileceğini ifade etti. Profesör Dr. Emre Alkin ise, eskiden enflasyon rakamlarının ne çıkacağını beklerken, şimdi TÜİK'in açıklayacağı rakamları beklediklerini belirterek mevcut duruma ironik bir gönderme yaptı.
Mayıs ayı enflasyon verilerinin ardından Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, enflasyondaki artışın 'geçici' olduğu yönündeki önceki açıklamalarının aksine, bu kez jeopolitik gelişmeler ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların etkisine dikkat çekti. Bakan Şimşek, uygulanan politikalarla dış şokların etkisinin sınırlandırıldığını savunurken, jeopolitik riskler ve enerji fiyatlarındaki oynaklığın enflasyon görünümü üzerinde baskı oluşturmaya devam ettiğini belirtti. Bu durum, ekonomik programın dışsal faktörlere ne kadar kırılgan olduğunu da gözler önüne serdi. Diğer yandan, Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan, mayıs ayı enflasyon verilerini sert bir dille eleştirerek, başkanlık sistemini, Mehmet Şimşek'i ve Adalet ve Kalkınma Partisi'ni (AKP) enflasyonun temel sebebi olarak gösterdi. Erbakan, başkanlık sistemini, Şimşek'i ve AKP'yi 'sebep', enflasyonu ise 'sonuç' olarak tanımlayarak, faiz ve enflasyon artışlarının sorumlusunun mevcut yönetim olduğunu iddia etti. Öte yandan, kira artışlarına ilişkin tavan oran da belli oldu. TÜİK'in açıkladığı 12 aylık ortalamaya göre hesaplanan kira artış tavanı yüzde 32.24 olarak belirlendi. Bu oran, kiracılar ve ev sahipleri arasındaki dengenin korunmasında önemli bir gösterge olmaya devam ediyor.
