Fas'tan Çöl Ortasına 7 Yıllık Dev Savunma Hattı: Berm
Fas'ın, stratejik öneme sahip Batı Sahra bölgesinde yedi yıl süren yoğun bir çalışmayla hayata geçirdiği devasa askeri savunma hattı, adeta çölün ortasına bir sınır çizdi. Yaklaşık 2.700 kilometrelik uzunluğa sahip olan ve 'Berm' olarak bilinen bu toprak bariyer, bölgeyi Fas kontrolündeki topraklar ile bağımsızlık mücadelesi veren Polisario Cephesi'nin hakimiyetindeki alanlar arasında net bir şekilde ayırıyor.
İspanya'nın 1975 yılında bölgeden çekilmesinin ardından, Fas ve Moritanya'nın stratejik hamleleriyle Batı Sahra'da yeni bir dönem başladı. Bu gelişmeler üzerine, bölgedeki Sahra halklarını temsil eden gruplar 1976'da Polisario Cephesi'ni kurarak kendi kaderlerini tayin etme ve bağımsızlık taleplerini yükselttiler. Taraflar arasındaki gerilimin tırmanması ve çatışmaların başlaması üzerine Fas yönetimi, sınırlarını belirginleştirmek ve savunmasını güçlendirmek amacıyla Ağustos 1980'de bu savunma hattının inşasına start verdi. İnşa süreci altı ayrı aşamada tamamlandı. Bu devasa yapının inşasında, geleneksel tarımda kullanılan ve özellikle hurma ağaçlarını sel sularından korumak amacıyla uygulanan kum seti tekniğinden esinlenildi. Savunma hattının son etabı, 1987 yılında Guerguerat bölgesine ulaşarak projenin tamamlandığını simgeledi.
Fas'ın inşa ettiği bu stratejik hat, sadece topraktan bir setten ibaret değil. Yapı, kum setleri, dikenli teller, derin hendekler ve tahkim edilmiş sığınaklardan oluşuyor. Hattın güvenliğini sağlamak amacıyla önemli sayıda askeri personel görevlendirilirken, çeşitli kaynaklar bu rakamın 100.000 ile 120.000 arasında değiştiğini belirtiyor. Bu askeri varlığa ek olarak, gelişmiş radar sistemleri ve destekleyici savunma mevzileri de hattın bütünlüğünü pekiştiriyor. Ancak, bu savunma hattının en dikkat çekici ve tehlikeli unsurlarından biri, boyunca döşenmiş olan anti-personel mayınlarıdır. Bu mayınlar, bölgede ciddi güvenlik riskleri oluşturmaya devam ediyor.
Bu savunma hattının inşası, Batı Sahra'nın yaklaşık üçte ikilik kısmının Fas yönetimi altına girmesinde önemli bir rol oynadı. Birleşmiş Milletler'in arabuluculuğuyla 1991 yılında varılan ateşkes anlaşması, Kasım 2020'ye kadar bölgede nispeten bir sakinlik sağladı. Ancak, mayınların yarattığı tehlike göz ardı edilemez boyutlarda. Tarihsel kayıtlara göre, 1975 ile 2013 yılları arasında mayınlar ve patlayıcı kalıntılar nedeniyle yaklaşık 2.500 olumsuz vaka meydana geldi. 1999-2008 döneminde ise, 44 kişinin hayatını kaybettiği 151 vaka rapor edildi. Bu tehlikeli durumun iyileştirilmesi amacıyla, 2020'de duraklayan Birleşmiş Milletler koordinasyonundaki mayın temizleme çalışmaları, Mayıs 2023'te hattın doğu kesiminde ve Ocak 2024'te ise güney bölgelerinde yeniden başlatıldı. Bu çalışmalar, bölgedeki insani güvenliği artırma yönünde atılan önemli adımlardır.
