Hayvancılıkta Dijital Devrim: Her Hayvanın Elektronik Kimliği Olacak
Tarım ve Orman Bakanlığı, ülkenin hayvancılık sektöründe çığır açacak yeni bir uygulamayı hayata geçiriyor. Milyonlarca büyükbaş hayvanın anlık ve güvenli bir şekilde takip edilmesini sağlayacak olan 'Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi' (GEKİS), dijitalleşme sürecini hızlandıracak. ASELSAN tarafından milli imkanlarla geliştirilen ve mikroçip teknolojisine sahip olan bu yenilikçi küpe sistemi, hayvan hastalıklarının erken teşhisinden verimlilik analizlerine kadar geniş bir yelpazede veri toplama ve analiz etme imkanı sunacak. Bu adım, Türkiye'nin hayvancılık alanındaki izlenebilirliğini en üst seviyeye taşıyarak sektörde yeni bir dönemin başlangıcını müjdelemektedir.
Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı'nın koordinasyonunda, yerli teknoloji devi ASELSAN tarafından geliştirilen GEKİS projesi, Kars'ta düzenlenen özel bir törenle kamuoyuna tanıtıldı. Uzun süren mühendislik çalışmaları, titiz test süreçleri ve saha denemelerinin ardından kullanıma hazır hale getirilen bu sistem, geleneksel plastik kulak küpelerinin yerini alacak. Yeni nesil elektronik küpeler, kopyalanması veya başka bir hayvana takılması mümkün olmayan güvenlik özellikleri sayesinde, hayvan hareketlerinin ve sağlık kayıtlarının güvenilirliğini en üst düzeye çıkaracak.
Türkiye'de 17 milyonu aşkın büyükbaş hayvan varlığının toplam ekonomik değerinin 1,5 trilyon lirayı aştığı göz önüne alındığında, GEKİS sisteminin üretim güvenliği açısından ne denli kritik bir öneme sahip olduğu daha net anlaşılmaktadır. Yıllık 1,2 trilyon liralık üretime katkı sağlayan sığır eti ve süt sektöründeki kayıt dışılık ve veri eksikliği sorunları, bu dijital takip sistemi sayesinde tamamen ortadan kalkacak. Yapay zeka destekli hayvancılık kararlarının alınabilmesi için doğru ve güncel verilere duyulan ihtiyaç gün geçtikçe artarken, GEKİS ile sağlanacak en küçük bir verim artışının dahi ülke ekonomisine yıllık milyarlarca liralık katkı sağlaması beklenmektedir.
Dijital takip konsepti, hayvancılık sektöründe ilk kez 2020 yılında gündeme gelmişti. O dönemde hayvanların konum ve sağlık bilgilerini anlık olarak takip etmeyi hedefleyen bir proje duyurulmuş ancak hayata geçirilememişti. Aradan geçen zamanın ardından, 2024 yılında Savunma Sanayii Başkanlığı ile ASELSAN arasında imzalanan protokol ile proje yeniden canlandı. Kapsamlı gözden geçirme toplantıları ve zorlu saha koşullarına dayanıklı prototiplerin üretilmesiyle sistem olgunlaştırıldı. GEKİS, biyolojik kimliklendirme, tam güvenlik, hızlı müdahale yeteneği ve veri odaklı destek gibi birçok teknik avantaj sunuyor. Bu sayede aşı ve sağlık kayıtları dijital ortamda saklanacak, salgın hastalıklar anında tespit edilecek ve devlet destekleri doğru üreticilere ulaştırılacak.
Bu devrim niteliğindeki uygulamanın hayata geçirilmesiyle birlikte, özellikle üreticiler ve sektör temsilcileri elektronik küpelerin birim maliyetini ve devletin bu konuda ne kadar destek sağlayacağını merak ediyor. Büyük ölçekli işletmelerin sisteme kolayca adapte olabileceği düşünülürken, küçük aile işletmelerinin de bu yenilikten faydalanabilmesi için finansal teşviklerin önemine dikkat çekiliyor. Küpelerin kullanım ömrü, düşme oranları ve montaj süreçlerinin kim tarafından yürütüleceği gibi detaylar ise önümüzdeki süreçte netleşecek.
Dünya genelinde hayvancılık sektöründe dijital takip sistemleri artık bir standart haline gelmiş durumda. Avrupa Birliği, 1998 yılından bu yana zorunlu kulak küpesi uygulamasını hayata geçirmiş ve 'Çiftlikten Sofraya' stratejisi kapsamında Radyo Frekansı ile Tanımlama (RFID) teknolojisini yaygınlaştırmıştır. Avustralya, 1999'da kurduğu Ulusal Hayvan Kimlik Sistemi (NLIS) ile sığır, koyun ve keçiler için dünyanın en gelişmiş biyo-güvenlik ağlarından birini yönetmektedir. ABD, Kanada, Brezilya ve Yeni Zelanda gibi önemli hayvancılık üreticisi ülkeler de uluslararası pazarlara erişim ve gıda güvenliğini sağlamak amacıyla benzer elektronik takip sistemlerini zorunlu tutmaktadır. GEKİS ile Türkiye de küresel hayvancılık ekosistemindeki yerini sağlamlaştıracaktır.
