Hürmüz Boğazı Gerilimi Petrol Fiyatlarını Yükseltti
İran ve Umman'ın stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğine ilişkin getirmeyi planladığı yeni düzenlemeler, küresel petrol piyasalarında endişe yaratarak fiyatların yeniden yükselişe geçmesine yol açtı. Bu iki ülke, boğazı kullanacak gemilere yönelik yeni kurallar belirleyerek, 'düşman unsurlar' olarak tanımladıkları gemilerin geçişini yasaklamayı ve bu kuralları ihlal edenlere ciddi yaptırımlar uygulamayı teklif etti. Bu öneriler, uluslararası denizcilik ve enerji güvenliği açısından önemli bir gerilim unsuru olarak değerlendiriliyor.
Yapılan teklifler doğrultusunda, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki işleyişine dair belirsizlikler artarken, petrol fiyatları da cuma günü itibarıyla gözle görülür bir yükseliş trendine girdi. Londra merkezli ICE'de işlem gören Brent ham petrol vadeli kontratları, varil başına 84,38 dolara ulaşarak 80 sentlik bir artış kaydetti. Benzer şekilde, New York Ticaret Borsası'nda (NYMEX) işlem gören ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrol vadeli kontratları da 78,78 dolara yükselerek 64 sentlik bir prim yaptı. Bu artışlar, bölgedeki jeopolitik gelişmelerin enerji piyasaları üzerindeki doğrudan etkisini bir kez daha gözler önüne serdi.
Petrol vadeli fiyatları, geçtiğimiz perşembe günü de önemli bir yükseliş yaşamıştı. İran'ın, şubat ayı sonu itibarıyla küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık beşte birinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı'ndan ABD ve İsrail'e ait gemilerin geçişini yasaklamayı öngören bir kanun tasarısını değerlendirmesi, fiyatlarda varil başına 3 doların üzerinde bir artışa neden olmuştu. Haftanın başlarında çatışmaların olası bir çözüme ulaşacağına dair umutların artmasıyla düşüş kaydeden fiyatlar, bu yeni gelişmelerle birlikte tekrar yukarı yönlü bir ivme kazandı. Gösterge niteliğindeki Brent petrolü, 13 Temmuz'dan bu yana ilk kez 80 doların altına indikten sonra perşembe günü bu seviyenin üzerine çıkmayı başardı. Ancak her iki gösterge petrol türü de haftalık bazda yaklaşık %8'lik bir kayıp potansiyeli taşıyor.
Enerji piyasası analistleri, son dönemde yaşanan gelişmelerin, İran ile ABD arasındaki gerilimin henüz tamamen ortadan kalkmadığına işaret ettiğini vurguluyor. Rystad Energy'nin Petrol Emtia Piyasası Başkan Yardımcısı Lin Ye, bu fiyat artışlarının temel nedeninin İran'ın Hürmüz Boğazı geçiş şartlarına ilişkin taslak planı olduğunu belirtti. Bu plana göre, ABD ve İsrail gemileri yasaklanırken, 'düşman' olarak tanımlanan diğer ülkelerin geçiş yapmadan önce tazminat ödemesi gerekecek. Ye, piyasanın olumsuz bir anlaşma sonucunu fiyatlamadığını, aksine, bölgedeki akışın tam anlamıyla normale dönmeyeceğini ve belirli koşullara bağlı bir geçiş koridoru olabileceğini öngördüğünü ifade etti. İranlı bir milletvekilinin açıklamalarına göre, parlamento komisyonu, ABD, İsrail ve düşman kabul edilen diğer ülkelerin gemilerinin boğazdan geçişini yasaklayan ve ihlallerde kargo değerinin %20'sine kadar para cezası uygulanmasını öngören ön tasarıyı inceliyor. Bu durum, bölgedeki tansiyonun yüksek kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.
Tahran yönetiminin, boğazı kullanan gemilerden kargo bedelinin %5 ila %7'si arasında bir geçiş ücreti talep ettiği belirtiliyor. Umman'ın ise bu oranın yaklaşık %3 civarında olmasını tartıştığı, ancak ABD yönetiminin hiçbir ücret ödenmemesi yönündeki tutumunu koruduğu aktarılıyor. Sektörden alınan bilgilere göre, ABD'nin uyguladığı yaptırımlar ve ödemelerle ilgili sigorta kısıtlamaları nedeniyle, önerilen anlaşmanın fiili olarak uygulanmasının önünde ciddi engeller bulunuyor. Bu durum, enerji piyasalarındaki belirsizliği daha da artırıyor. Vanda Insights kurucusu Vandana Hari, İran ve Umman arasındaki olası bir geçiş anlaşmasına dair sinyallerin piyasada dalgalanmalara yol açtığını ancak anlaşmanın nasıl hayata geçirileceğine dair belirsizliklerin sürdüğünü belirtti. Bu arada, Yemen'deki Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik füze ve İHA saldırıları düzenlediği yönündeki haberler, bölgedeki istikrarsızlığın farklı boyutlarda devam ettiğini gösteriyor.
