Hürmüz Boğazı Krizi: Baklavadan Gübreye Küresel Tedarik Zinciri Sarsıldı
Ortadoğu'da yaşanan jeopolitik gerilimler ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler, küresel tedarik zincirlerinde ciddi dalgalanmalara yol açtı. Özellikle Körfez ülkelerindeki geleneksel tatlı üretimi ve temel tarım girdileri olan gübrelerin ticareti bu durumdan önemli ölçüde etkilendi. İran'dan yapılan fıstık ve safran ihracatının sekteye uğraması, baklava yapımında kullanılan ana malzemelerin maliyetini artırırken, küresel gübre ticaretinin üçte birinin geçtiği boğazdaki aksamalar, dünya gıda güvenliğini tehdit eden yeni bir boyut kazandı.
Bölgedeki esnaf ve sektör temsilcileriyle yapılan görüşmeler, bu hassas tedarik ağının nasıl kırılganlaştığını gözler önüne seriyor. Dubai'deki tatlı üreticileri, bayram öncesinde yaptıkları hammadde stokları sayesinde henüz perakende fiyatlarına zam yansıtmadıklarını belirtiyor. Ancak İran fıstığının yüzde 15, kuru üzümün ise yüzde 10 oranında fiyat artışı yaşadığı piyasada, Türk ve Suriyeli fıstıklarının varlığı daha büyük bir fiyat artışını şimdilik engelliyor. Benzer şekilde, safran satıcıları da ellerindeki mevcut stoklar sayesinde fiyatları sabit tutmayı başarıyor. 10 gram safranın yaklaşık 865 Türk Lirası'na denk geldiği belirtilirken, safranın küresel nakliye ve petrol maliyetlerindeki değişimlere karşı oldukça hassas olduğu vurgulanıyor.
İran'ın Körfez pazarına yönelik fıstık, safran ve kuru üzüm ihracatında yaşanan duraksama, bu ülkenin pazar payını riske atıyor. İran normally olarak Birleşik Arap Emirlikleri'ne her üç ayda bir 4 ila 6 bin ton arasında fıstık gönderirken, son aylarda bu sevkiyatların tamamen durduğu bildirildi. Bu durum, Körfez'deki baklava üreticilerini alternatif arayışlarına yöneltti. Türk ve Suriyeli fıstıklarına olan ilginin artması, uzun vadede İran'ın bu önemli pazarını kaybetmesine neden olabilir. Tedarik krizinin devam etmesi halinde, bir dilim baklavanın fiyatında yüzde 10 ila 20 arasında bir artış yaşanması öngörülüyor.
Yaşanan krizin etkileri sadece tatlı sektörüyle sınırlı kalmayıp, küresel tarım endüstrisini de derinden etkiliyor. Küresel petrol ticaretinin önemli bir kısmının ve dünya gübre ticaretinin üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalar, tarımsal üretimin temel girdilerinden olan gübre fiyatlarını adeta uçurdu. Dünyanın önde gelen gübre üreticilerinden birinin CEO'su, krizin başlangıcından bu yana gübre fiyatlarında yüzde 80'lik bir artış yaşandığını açıkladı. Gübre arzındaki bu ciddi düşüşün, özellikle gelişmekte olan ve yoksul ülkelerde tarımsal üretimi olumsuz etkileyerek küresel gıda fiyatlarını daha da tırmandıracağı ve dünya genelinde gıda güvenliğini ciddi şekilde tehdit edeceği uyarısı yapılıyor.
