İkinci El Dükkanından Alınan Vazo 1200 Yıllık Maya Hazinesi Çıktı
Amerika Birleşik Devletleri'nin Maryland eyaletinde yaşayan Anna Lee Dozier isimli bir kadın, ikinci el eşya dükkanından yaptığı sıradan bir alışverişle hayatının en büyük sürprizlerinden birini yaşadı. Dükkanın indirim reyonunda gözüne çarpan ve yalnızca 4 dolar (yaklaşık 185 Türk Lirası) etiket fiyatı taşıyan bir vazo, kadının ilgisini çekti. Dekoratif amaçlı küçük bir obje olarak aldığı bu sıradan görünen eşyanın, aslında 1200 yıl öncesine, Maya medeniyetine ait paha biçilmez bir tarihi eser olduğunu öğrenmesi, büyük bir şaşkınlık yarattı.
İnsan hakları savunucusu olarak görev yapan ve sıklıkla Meksika'daki toplulukları ziyaret eden Dozier, vazoyu bir dükkanın kasasına yakın bir bölümde tamamen rastlantısal bir şekilde gördüğünü belirtti. İlk etapta vazonun en fazla birkaç on yıllık, turistik bir hediyelik eşya olduğunu düşündüğünü ifade eden Dozier, o anı şu sözlerle aktardı: "Eski bir havası vardı ama o kadar da eski olduğunu tahmin etmemiştim. Görünüşü itibarıyla Meksika kültürüyle bir bağlantısı olduğunu hissettim. Çalıştığım ve gönül bağı kurduğum bu ülkeyi bana hatırlatması, evimin bir köşesinde güzel bir anı olarak durması amacıyla satın aldım." Bu düşüncelerle aldığı vazo, evinde yaklaşık beş yıl boyunca süs eşyası olarak yerini aldı.
Daha sonra, Ocak 2024'te, Dozier'in evinin salonunda sıradan bir dekoratif obje gibi duran vazonun gerçek kimliği ortaya çıktı. Meksika Şehri'ndeki Ulusal Antropoloji Müzesi'ni ziyaret eden Dozier, sergilenen binlerce yıllık antik Maya eserleri arasında, kendi evindeki uygun fiyatlı vazoya şaşırtıcı derecede benzeyen objeler gördü. Bu benzerlik üzerine şüpheleri artan kadın, hemen detaylı bir araştırma sürecine girişti. İlk olarak müze yetkilileriyle ve ardından Washington DC'deki Meksika Büyükelçiliği ile irtibata geçti. Vazonun fotoğrafları ve detaylı ölçümleri, alanında uzman arkeologlar ve tarihçiler tarafından incelendi. Gelen sonuçlar netti: Vazo, Maya medeniyetinin altın çağını yaşadığı MS 200 ile 800 yılları arasına tarihlendiriliyordu ve eldeki eserin tamamen gerçek olduğu teyit edildi.
Bu olağanüstü keşfin ardından pek çok kişi, böylesine değerli bir tarihi eseri çevrimiçi platformlarda yüksek fiyatlarla satışa çıkarmayı düşünebilirdi. Ancak Anna Lee Dozier, vazoyu satma fikrini hiç aklından bile geçirmedi. Eseri, ait olduğu topraklara, Meksika hükümetine iade etme kararı aldı. Bu kararın ardında iki önemli neden yatıyordu: Öncelikle, eserin kültürel mirasa duyduğu derin saygı ve onu hak ettiği yere geri verme isteği. Dozier, "Onu çevrimiçi bir platformda satıp para kazanmaktansa, ait olduğu yere, Meksika'ya geri vermek çok daha anlamlı geldi" şeklinde konuştu. İkinci olarak ise, evdeki üç küçük oğlunun varlığı nedeniyle yaşadığı endişe. Üzerinde 2000 yıl gibi uzun bir süre boyunca kalmış, binlerce yıllık bu kırılgan tarihi eseri yanlışlıkla kırmaktan duyduğu korkuyu dile getirdi: "Dürüst olmak gerekirse, vazonun evden gitmesini de istiyordum. Çünkü evde üç küçük oğlum var ve bu kadar eski bir eseri yanlışlıkla kırıp zarar verme ihtimalinden endişe duyuyordum." Meksika'nın Washington Büyükelçisi Esteban Moctezuma Barragan, bu durumu takdirle karşılayarak Dozier'e teşekkürlerini iletti ve "Maya tarihimizin değerli bir tanığı yuvasına dönüyor" ifadesini kullandı. Bu tarihi mücevher, artık Meksika'daki müze koleksiyonunda güvenle sergilenmektedir.
