Jeopolitik Gerilim Petrol Fiyatlarını 90 Doların Üzerine Taşıdı
Orta Doğu'daki tansiyonun yükselmesi ve diplomatik çözüm beklentilerindeki zayıflama, küresel enerji piyasalarında petrol fiyatlarının yeniden tırmanışa geçmesine neden oldu. Özellikle Hürmüz ve Bab el-Mandeb gibi stratejik öneme sahip deniz geçitlerinde yaşanan gemi saldırıları, enerji piyasasındaki risk primini artırırken, Brent petrolün varil fiyatı 89,6 dolar seviyesini aşarak dikkatleri üzerine çekti. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) mevcut arzın normale dönmesinin 2027 yılına sarkabileceği yönündeki uyarısı da bu yükselişi destekleyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. Bu durum, küresel ölçekte enerji arz güvenliği endişelerini derinleştiriyor.
Petrol piyasasındaki bu dalgalı seyrin hafta başında daha belirgin hale geldiği gözlemleniyor. Brent petrol, pazartesi günü yaklaşık yüzde 5'lik bir sıçrama yaşarken, salı günü de bu ivmeyi sürdürerek 31 Temmuz'dan bu yana en yüksek kapanışını gerçekleştirdi. Çarşamba sabahı itibarıyla yükseliş eğiliminin devam etmesi, 90 dolar seviyesinin yeniden piyasaların gündemine oturmasına yol açtı. Geçen hafta diplomatik gelişmelere bağlı olarak 80 doların altına kadar gerileyen Brent petrolün bu denli kısa sürede gösterdiği tepki, piyasanın Hürmüz Boğazı'ndan gelecek haberlere ne kadar hassas olduğunu bir kez daha ortaya koydu. ABD ile İran arasındaki gerilim ve olası bir anlaşmaya dair beklentilerin zayıflaması, petrol fiyatlarını yukarı yönlü desteklemeye devam ediyor. İran yönetiminin, taleplerinin karşılanmaması durumunda Hürmüz Boğazı'nı açmayacağı yönündeki tutumunu sürdürmesi de bu endişeleri artırıyor.
Petrol fiyatlarındaki yükselişi tetikleyen en çarpıcı gelişmelerden biri de Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğine ilişkin veriler. Son alınan bilgilere göre, pazartesi günü boğazdan yalnızca 6 gemi geçiş yapabildi. Son 10 günlük ortalamanın yaklaşık 11 gemi civarında seyrettiği belirtilirken, savaş öncesinde bu rakamın günde 125 ila 140 gemi arasında değiştiği hatırlatılıyor. Bu tablo, küresel enerji ticaretinin en hayati geçiş noktalarından birinde trafiğin normale dönmekten çok uzak olduğunu net bir şekilde gösteriyor. Hürmüz Boğazı, sadece petrol üreten ülkeler için değil, tüm dünya enerji piyasası için stratejik bir öneme sahip. Boğazda yaşanacak kalıcı bir aksama, Orta Doğu'daki üretimin dünya pazarlarına ulaştırılmasını zorlaştırarak petrol fiyatları üzerinde sürekli bir risk primi oluşmasına neden oluyor. Bu durum, enerji arzının güvenliği ve sürekliliği konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor.
Gerilimlerin sadece Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmadığı, Bab el-Mandeb Boğazı'nda da benzer güvenlik sorunlarının yaşandığı belirtiliyor. ABD ve İran destekli Husiler tarafından Salı günü hem Hürmüz Boğazı hem de Bab el-Mandeb çevresindeki gemilere yönelik ayrı saldırıların gerçekleştiği bildirildi. Kızıldeniz ile Aden Körfezi'ni birbirine bağlayan Bab el-Mandeb, küresel ticaretin bir diğer kritik geçiş noktası olarak kabul ediliyor. Bu iki önemli deniz yolunun eş zamanlı olarak güvenlik tehdidi altında olması, tanker taşımacılığında maliyetlerin ve sigorta primlerinin artmasına yol açıyor. Dolayısıyla, petrol piyasası sadece üretimin hacmine değil, aynı zamanda üretilen petrolün dünya pazarlarına güvenli bir şekilde ulaşıp ulaşamayacağına da odaklanmış durumda. Bu belirsizlik, fiyatlar üzerindeki baskıyı artırıyor.
Petrol fiyatlarındaki bu yükseliş eğilimini sınırlayabilecek tek gelişme ise ABD'den gelen verilerle ilgili. Sektör kaynaklarına dayanan bilgilere göre, 7 Ağustos'ta sona eren haftada ABD ham petrol stoklarında yaklaşık 9,1 milyon varil gibi oldukça yüksek bir artış yaşandığı hesaplanıyor. Bu artış, piyasa beklentilerinin oldukça üzerinde bir rakam olarak dikkat çekiyor. Benzin stoklarında 1,5 milyon varil, dizel yakıt stoklarında ise yaklaşık 596 bin varil düşüş yaşandığı da rapor ediliyor. Eğer bu ham petrol stoklarındaki artış resmi verilerle de teyit edilirse, Orta Doğu kaynaklı arz endişelerinin petrol fiyatlarına olan desteğinin bir kısmının zayıflaması bekleniyor. ABD'nin resmi haftalık petrol stok verilerinin Türkiye saatiyle 17.30'da açıklanacak olması, günün ikinci önemli fiyat belirleyici gelişmesi olacak. Bu veriler, piyasanın arz-talep dengesi hakkındaki beklentilerini şekillendirebilir.
Enerji piyasası açısından daha uzun vadeli ve dikkat çekici bir gelişme ise ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) yaptığı bir uyarı. EIA, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatlarının Ağustos ayı boyunca ciddi şekilde kısıtlı kalmasını öngörüyor. Kurumun hesaplamalarına göre, Temmuz ayında Orta Doğu'da günlük yaklaşık 5,5 milyon varil petrol üretimi yapılamadı. Bu rakam, küresel petrol tüketiminin yüzde 5'inden fazlasına denk geliyor. EIA, en iyimser senaryoda bile, yani ticaret yollarının ve üretimin büyük bir kısmının 2027 yılı başına kadar normale dönmesi durumunda, günlük yaklaşık 600 bin varillik üretimin 2027 sonuna kadar devre dışı kalabileceğini öngörüyor. Bu görünüm, küresel petrol üretimi için 2026 yılı tahminlerinin aşağı çekilmesine ve buna paralel olarak fiyat beklentilerinin yukarı revize edilmesine neden oldu. EIA'nın Brent petrol için 2026 yılı ortalama fiyat tahmini, daha önceki 82 doların altındaki beklentilerden 86,81 dolara yükseltildi.
Petrol piyasasında Çarşamba günü özellikle iki veri açıklaması önem kazanacak. Türkiye saatiyle 15.30'da açıklanacak olan ABD enflasyon verileri, Amerikan Merkez Bankası'nın (Fed) faiz politikalarına ilişkin beklentileri etkileyebilir. Ardından saat 17.30'da açıklanacak olan resmi petrol stokları verileri ise doğrudan küresel arz-talep dengesine ışık tutacak. Ancak, fiyatların kısa vadeli seyrinde en büyük risk faktörü Orta Doğu'daki gelişmeler olmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinde belirgin bir toparlanma yaşanmaması ve ABD-İran arasındaki diplomatik ilişkilerde somut bir ilerleme kaydedilmemesi halinde, 90 dolar seviyesindeki fiyat mücadelesinin sürmesi bekleniyor. Tersine bir senaryoda, özellikle Hürmüz Boğazı'nın yeniden güvenli bir şekilde kullanılabileceğine dair güvenilir bir takvim açıklanması, petroldeki jeopolitik risk priminin hızla ortadan kalkmasına yol açabilir ve fiyatlarda sert bir düşüşü tetikleyebilir.
