Kırık Çaydanlık Koleksiyonerine Milyonlar Kazandırdı
İngiltere'de yaşayan deneyimli bir seramik koleksiyoneri, sıradan bir müzayededen yaklaşık 980 Türk Lirası (15 Sterlin) gibi sembolik bir fiyata satın aldığı hasarlı ve kapağı olmayan bir çaydanlığın, aslında Amerika Birleşik Devletleri'nde üretilmiş ilk porselen objelerden biri olduğunu keşfetti. Bu tarihi öneme sahip parça, New York'taki prestijli Metropolitan Sanat Müzesi'nin koleksiyonuna katılmak üzere yapılan bir açık artırmada dudak uçuklatan bir rakama, yaklaşık 37.5 milyon Türk Lirası'na (575 bin Sterlin) alıcı buldu.
Yaklaşık otuz yıldır seramik eserler toplama tutkusunu sürdüren koleksiyoner, 2016 yılında İngiltere'nin Midlands bölgesinde düzenlenen genel bir müzayededen 9 cm yüksekliğindeki bu çaydanlığı edinmişti. Başlangıçta, eserin 1766 ile 1800 yılları arasında İngiltere'nin Middlesex bölgesinde üretilen Isleworth seramik geleneğine ait olduğu düşünülüyordu. Ancak, çaydanlığın kırık kulpu ve eksik kapağı gibi kusurları, koleksiyonerin bu ilk değerlendirmesinden şüphelenmesine neden oldu. Bu şüphe üzerine eseri Salisbury'deki saygın Woolley and Wallis müzayede evine incelemeye gönderdi.
Müzayede evinin uzmanlarından Clare Dunham tarafından titizlikle yürütülen incelemeler sonucunda, çaydanlığın üzerindeki kendine özgü mavi-beyaz motifler ve zarif palmiye ağacı deseni dikkat çekti. Bu detaylar, eserin, 1763 senesinde İngiltere'den Güney Karolina'ya göç etmiş olan Staffordshire kökenli çömlek ustası John Bartlam'a ait olabileceği ihtimalini güçlendirdi. Yapılan derinlemesine araştırmalar ve karşılaştırmalar, çaydanlığın 1765 ile 1769 yılları arasında Amerika kıtasında, Güney Karolina'nın Cain Hoy bölgesinde üretildiğini kesin olarak ortaya koydu. Bu bulgu, eseri, Amerika kıtasında üretilmiş ve günümüze kadar ulaşmış en eski porselen çaydanlık olma özelliğine kavuşturdu.
Bu olağanüstü eserin tarihi ve teknik açıdan taşıdığı önem birden fazladır. John Bartlam'ın fabrikasıyla ilişkilendirilen ve günümüze ulaşan sadece sekiz porselen eser bulunurken, bu çaydanlık bilinen tek Bartlam çaydanlığı olma özelliğini taşımaktadır. Üzerindeki tasarım unsurları da dikkat çekicidir; örneğin, İngiliz porselenlerinde nadiren rastlanan ve Güney Karolina'nın sembolü haline gelmiş olan cüce palmiye (palmetto) motifi kullanılmıştır. Ayrıca, üretim sürecinde bölgeye özgü Cherokee kilinin tercih edildiği belirlenmiştir. Eserin bir yüzünde zarif palmiye ağaçları altında dinlenen turna kuşları ve seyrine doyulmaz tekneler tasvir edilirken, diğer yüzünde ise Çin sanatından esinlenen (chinoiserie) ve 'Köprüdeki Adam' olarak bilinen desen işlenmiştir. Arkeolojik kanıtlar, Bartlam'ın atölyesinin, Philadelphia'daki American China Manufactory'den (1770) daha erken bir tarihte faaliyete geçtiğini doğrulamaktadır. Açık artırma öncesinde 10 bin ile 20 bin Sterlin (yaklaşık 653 bin ila 1 milyon 307 bin TL) arasında bir tahmini satış bedeli öngörülen bu değerli parça, yoğun bir koleksiyoner rekabeti sonucunda Londra merkezli sanat simsarı Rod Jellicoe tarafından, New York Metropolitan Sanat Müzesi adına 575 bin Sterlin'e satın alındı. Yaklaşık 37.5 milyon Türk Lirası'na tekabül eden bu satışla birlikte eser, şu anda New York'taki müzenin 723 numaralı galerisinde sanatseverlerin beğenisine sunulmaktadır.
