Kur Korumalı Mevduat: Zenginleşen Azınlık, Ezilen Çoğunluk
Ekonomide uygulanan yanlış politikaların bir sonucu olarak hayata geçirilen Kur Korumalı Mevduat (KKM) sistemi, toplumdaki gelir dağılımını daha da bozarak dar gelirli vatandaşların aleyhine işledi. Zengin kesimin önemli ölçüde fayda sağladığı bu sistemin, yaklaşık 60 milyar dolarlık bir maliyete ulaştığı belirtiliyor. KKM'nin uygulandığı 2022 ile 2025 yılları arasındaki dönemde, vatandaşların cebinden çıkan paranın büyük bir kısmının varlıklı kesimin hesaplarına aktarıldığı hesaplanıyor. Güncel döviz kurları üzerinden bakıldığında, bu meblağın 2.9 trilyon liraya yaklaştığı tahmin ediliyor.
Döviz kurlarındaki hızlı yükselişi kontrol altına almak amacıyla 2021'in sonlarında devreye sokulan KKM sistemi, başlangıçta bir çözüm olarak lanse edilmişti. Ancak sistem, yüksek miktarda birikime sahip olan ve bu avantajlı yapıyı fark eden yatırımcılar tarafından yoğun ilgi gördü. Dönemin Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati'nin, ekonominin durumunu anlatırken kullandığı ve kamuoyunda geniş yankı uyandıran "Ekonomi gözlerdeki ışıltıdır. Gözlerimdeki ışıltıyı görüyor musunuz?" şeklindeki ifadeleri, sistemin yarattığı algı ile halkın gerçek ekonomik durumu arasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyordu.
Devlet, bu mekanizma ile tasarruf sahiplerinin döviz kurundaki artışlardan elde edecekleri potansiyel kazancı 'garanti altına almayı' hedefledi. Ancak bu garantinin maliyeti ilk etapta devlet bütçesinden, yani halkın vergilerinden karşılandı. Bütçe açığının olduğundan daha düşük görünmesi amacıyla bu yük daha sonra Merkez Bankası'nın üzerine yıkıldı. Merkez Bankası'nın para basarak bu kur garantisi ödemelerini yapması, bankanın kendi zararlarının trilyonlara ulaşmasına neden oldu. Bu durum, kaçınılmaz olarak enflasyonun daha da yükselmesine yol açtı ve sonuçta ekonomik faturayı yine toplumun dar gelirli kesimleri ödemek zorunda kaldı.
KKM hesaplarına sahip olan varlıklı kesime, 2022 ve 2023 yıllarında devlet bütçesinden yaklaşık 152 milyar lira aktarıldı. Bu miktarın bugünkü kurla karşılığı yaklaşık 8.1 milyar dolara denk geliyor. Bütçe açıklarını maskelemek amacıyla KKM'nin maliyetini üstlenen Merkez Bankası ise 2022-2025 döneminde bu hesap sahiplerine tam 1 trilyon 313 milyar lira ödeme yaptı. Bu ödemelerin güncel karşılığı ise 51 milyar 37 milyon doları aşarak toplam maliyeti 59.1 milyar doların üzerine çıkardı. Sadece bu KKM ödemeleriyle, 16 milyon emekliye kişi başına 181 bin 250 lira nakit destek sağlanabilirdi. Ayrıca, bu kaynaklar kullanılarak ev sahibi olmayan dar gelirli vatandaşlar için 1 milyon 160 bin konut inşa edilip ücretsiz olarak dağıtılabilirdi. Bu tür bir sosyal konut hamlesi, ülke genelinde kira fiyatlarının düşmesine ve vatandaşların barınma masrafları nedeniyle diğer temel ihtiyaçlarından kısmak zorunda kalmamasına katkı sağlayabilirdi.
