Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu'nun Objektifinden Cumhuriyet'in İlk Yılları
İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, erken Cumhuriyet döneminin önemli mimarlarından Arif Hikmet Koyunoğlu'nun gözünden Türkiye'nin o döneme ait izlerini gün yüzüne çıkaran etkileyici bir sergiye ev sahipliği yapıyor. 'Maceraperest Bir Mimarın Fotoğrafhanesi: Arif Hikmet Koyunoğlu 1893–1982' başlığıyla sanatseverlerle buluşan bu özel koleksiyon, sadece mimarlık kariyerine değil, aynı zamanda Türkiye'nin köklü dönüşüm sürecine de ışık tutuyor. Koyunoğlu'nun objektifinden yansıyan kareler, bir dönemin ruhunu, toplumsal değişimlerini ve bireysel yaşam öykülerini adeta yeniden canlandırıyor. Bu sergi, geçmişe bir pencere aralayarak, görsel belgelerin gücüyle tarihe tanıklık etme fırsatı sunuyor.
Sergi, Koyunoğlu'nun yaşam yolculuğunu, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş ve gelişim evreleriyle paralel bir anlatı içinde ele alıyor. Balkanlar'dan Kafkaslar'a, Erzurum'dan Napoli'ye uzanan zorlu savaş ve sürgün yıllarında hem mimarlık mesleğini icra eden hem de hayatta kalabilmek için çeşitli işlerde çalışan Koyunoğlu'nun hikayesi, dönemin sosyo-kültürel dönüşümleriyle iç içe geçerek zenginleşiyor. Bu kapsamda, sergide yer alan Erzurum'daki şiddetli bir kış günü değirmen önünde çekilmiş Erzurumlular fotoğrafı (1915–1919), Kızıldağ'da kayak talimi yapan Arif Hikmet ve askerler (1915–1919) gibi kareler, dönemin zorlu koşullarına ve insanlarının yaşam mücadelelerine dair çarpıcı kesitler sunuyor. Ayrıca, Eyüp Bostan İskelesi kıyısındaki Reşadiye Mektebi'nin yer aldığı fotoğraflar, o dönemin mimari ve kentsel dokusuna dair önemli ipuçları barındırıyor.
Suna ve İnan Kıraç Vakfı'nın Arif Hikmet Koyunoğlu Fotoğraf Koleksiyonu'ndan özenle derlenen sergi, mimarın Sanâyi-i Nefîse Mektebi'ndeki öğrencilik yıllarından başlayarak, İstanbul ve Anadolu coğrafyasındaki mesleki ve kişisel çalışmalarını gözler önüne seriyor. Balkan Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı gibi tarihin kritik dönüm noktalarını kapsayan bu görsel yolculukta, Ankara, İstanbul, Bursa, Nevşehir ve Kırşehir gibi şehirlerdeki Selçuklu ve Osmanlı mimarisinin eşsiz örneklerinin yanı sıra, Koyunoğlu'nun bizzat tasarladığı Ankara Türk Ocağı Binası'nın detaylı görüntüleri de yer alıyor. Bu yapıların yanı sıra, mimarın kendi yaşamına dair pek çok anıya da ışık tutan kareler, izleyicileri geçmişin derinliklerine taşıyor. Sergi, 4 Ekim tarihine kadar ziyaret edilebilecek.
Koyunoğlu Ailesi tarafından Suna ve İnan Kıraç Vakfı'na bağışlanan arşivden titizlikle seçilen cam negatifler, asetatlar ve baskı fotoğraflar, sergiye çok katmanlı bir görsel hafıza niteliği kazandırıyor. Bu zengin arşiv, şehir manzaralarından mimari detaylara, samimi portrelerden gündelik yaşamın içinden anlara kadar geniş bir yelpazede sunularak, erken Cumhuriyet Türkiyesi'nin toplumsal ve kültürel dokusunu gözler önüne seriyor. Koyunoğlu'nun kendine özgü mimari perspektifiyle şekillenen fotoğraflar, sadece binaları estetik ve düşünsel bir bütünlük içinde ele almakla kalmıyor, aynı zamanda yaşadığı dönemin ruhunu ve izlerini günümüze taşıyor. Arif Hikmet'in eşi Mübeccel Hanım ve kızları Özcan ile akrabalarının yer aldığı Bursa'dan bir aile fotoğrafı (1930'ların başı) gibi özel anlar, bu görsel hafızanın insani boyutunu da vurguluyor.
Arif Hikmet Koyunoğlu, sadece erken Cumhuriyet döneminin ikonik yapılarından Türk Ocağı Binası ve Etnografya Müzesi'nin mimarı olarak değil, aynı zamanda bir seyyah, asker, galerici, gazeteci ve fotoğrafçı olarak da çok yönlü bir kişiliğe sahipti. On yaşında ilk fotoğraf makinesini edinmesiyle başlayan görsel kayıt tutma pratiğini yaşamı boyunca sürdürmüştür. Osmanlı İmparatorluğu'ndan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş sürecinin hem cephelerdeki askeri olaylarını hem de gündelik yaşamın sıradan anlarını kapsayan geniş bir çerçevede belgeleyen Koyunoğlu, 'Yeraltı Fotoğrafhanesi' olarak da bilinen çalışmalarıyla bu fotoğrafçılık ilgisini profesyonel bir üretim alanına da dönüştürmüştür. Bu yönüyle Koyunoğlu, sadece bir mimar değil, aynı zamanda dönemin tanığı, belgeleyicisi ve sanatçısı olarak da tarihimizdeki yerini almıştır. Onun objektifinden çıkan her bir kare, geçmişe dair zengin bir arşiv niteliği taşımaktadır.
