Orta Doğu'daki Gerilim Petrol Fiyatlarını 90 Doların Üzerine Taşıdı
Orta Doğu'da yaşanan diplomatik gerilimlerin tırmanması ve stratejik öneme sahip Hürmüz ile Bab el-Mandeb boğazlarındaki artan deniz saldırıları, küresel petrol piyasalarında fiyatların yeniden yükselişe geçmesine yol açtı. Bu gelişmelerin etkisiyle uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatı 89,6 dolar seviyesini aşarak yatırımcılar arasında endişe yarattı. Enerji piyasaları, bölgedeki güvenlik endişelerinin küresel enerji arzını nasıl etkileyeceği konusunda yakından izleme yapıyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tarafından yapılan bir uyarıya göre, petrol arzının tekrar normale dönmesi ve piyasaların istikrara kavuşması 2027 yılına kadar sürebilir. Bu durum, uzun vadeli enerji güvenliği konusunda da soru işaretleri doğuruyor. Öte yandan, ABD ham petrol stoklarındaki beklenmedik artış, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı bir miktar sınırlasa da, jeopolitik risklerin etkisi daha ağır basıyor.
Petrol piyasasındaki bu ani yön değişikliği, hafta başında belirginleşti. Pazartesi günü yaklaşık yüzde 5'lik önemli bir artış kaydeden Brent petrol, Salı günü de yükseliş trendini sürdürerek 31 Temmuz tarihinden bu yana en yüksek kapanış rakamına ulaştı. Çarşamba sabahına gelindiğinde ise yükseliş eğilimi devam ederek, 90 dolar seviyesi yeniden piyasanın gündemine oturdu. Geçtiğimiz hafta, diplomatik çözüm umutlarının artmasıyla 80 doların altına kadar gerileyen Brent petrol fiyatlarındaki bu hızlı toparlanma, piyasanın özellikle Hürmüz Boğazı'ndan gelecek haberlere karşı ne kadar hassas olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. ABD ile İran arasında gerilimi azaltacak ve olası bir çatışmayı önleyecek bir anlaşmaya dair beklentilerin zayıflaması, petrol fiyatlarını destekleyen bir diğer önemli faktör olarak öne çıkıyor. İran yönetiminin, kendi talepleri karşılanmadığı sürece Hürmüz Boğazı'nın ticari geçişlere açık tutulmayacağına dair tutumunu sürdürmesi de piyasalardaki belirsizliği artırıyor.
Petrol fiyatlarını yukarı çeken en dikkat çekici ve endişe verici veri, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin olağanüstü düzeyde azalmış olmasıdır. Elde edilen son bilgilere göre, Pazartesi günü itibarıyla boğazdan yalnızca 6 gemi geçiş yapabildi. Son on günlük ortalama da yaklaşık 11 gemi civarında seyrederken, bu rakamlar savaş öncesi dönemde günde 125 ila 140 geminin geçiş yaptığı düşünüldüğünde, durumun vahametini ortaya koyuyor. Bu tablo, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından birinde trafiğin normale dönmekten çok uzak olduğunu net bir şekilde gösteriyor. Hürmüz Boğazı'nın önemi, sadece petrol üreten ülkeler için değil, aynı zamanda dünya enerji piyasasının tamamı için hayati derecede önemlidir. Boğazda yaşanacak kalıcı bir aksaklık veya güvenlik sorunu, Orta Doğu'daki petrol üretiminin dünya pazarlarına taşınmasını ciddi şekilde zorlaştıracak ve bu durum, petrol fiyatları üzerinde sürekli bir risk primi oluşmasına neden olacaktır. Bu durum, enerji güvenliği açısından küresel bir tehdit oluşturmaktadır.
Gerilim ve güvenlik endişeleri yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmamaktadır. ABD ve İran destekli olarak faaliyet gösteren Husiler, Salı günü hem Hürmüz Boğazı çevresinde hem de Bab el-Mandeb Boğazı'nda gemilere yönelik ayrı saldırılar gerçekleştirdiklerini bildirdiler. Kızıldeniz ile Aden Körfezi'ni birbirine bağlayan Bab el-Mandeb Boğazı da, küresel ticaret açısından Hürmüz Boğazı kadar kritik bir başka geçiş noktasıdır. Bu iki hayati deniz yolunun aynı anda güvenlik sorunları yaşaması, tanker taşımacılığında maliyetlerin artmasına ve sigorta risklerinin yükselmesine neden olmaktadır. Bu nedenle, petrol piyasası sadece üretimin hacmine değil, aynı zamanda üretilen petrolün dünya pazarlarına güvenli bir şekilde ulaşıp ulaşamayacağına da odaklanmış durumdadır. Bu durum, küresel tedarik zincirlerinde aksamalara yol açma potansiyeli taşımaktadır.
Petrol fiyatlarındaki bu tek yönlü yükseliş eğilimini sınırlayabilecek tek gelişme ise ABD'den geldi. Sektör kaynaklarına dayanan verilere göre, 7 Ağustos'ta sona eren haftada ABD ham petrol stoklarında yaklaşık 9,1 milyon varil gibi oldukça yüksek bir artış kaydedildi. Aynı dönemde benzin stoklarında 1,5 milyon varil, dizel yakıt stoklarında ise yaklaşık 596 bin varil düşüş yaşandığı hesaplanıyor. Ham petrol stoklarındaki bu beklenmedik ve büyük artış, piyasa beklentilerinin oldukça üzerinde bir rakam olarak dikkat çekiyor. Eğer bu rakamlar resmi verilerle de teyit edilirse, Orta Doğu kaynaklı arz endişelerinin petrol fiyatları üzerindeki olumlu etkisinin bir bölümünün zayıflaması beklenebilir. ABD'nin resmi haftalık petrol stok verileri, Türkiye saatiyle 17:30'da açıklanacak ve bu veri, günün ikinci önemli fiyat belirleyici unsuru olacak. Bu veri, piyasalardaki arz ve talep dengesi hakkında önemli ipuçları sunacak.
Enerji piyasası açısından bugünkü fiyat hareketlerinden daha uzun vadeli ve dikkat çekici bir gelişme ise ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tarafından yapılan bir açıklama oldu. EIA, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatlarının Ağustos ayı boyunca ciddi şekilde kısıtlı kalmasını beklediğini belirtti. Kurumun hesaplamalarına göre, Temmuz ayında Orta Doğu'da günlük yaklaşık 5,5 milyon varillik petrol üretimi durdurulmuş durumda. Bu miktar, küresel petrol tüketiminin yüzde 5'inden fazlasına denk geliyor. EIA, en iyimser senaryoda bile, yani ticaret yollarının ve üretimin büyük bir kısmının 2027 yılı başına kadar normale dönmesi durumunda bile, yaklaşık 600 bin varillik günlük üretimin 2027 yılı sonuna kadar devre dışı kalabileceğini öngörüyor. Bu olumsuz görünüm nedeniyle, küresel petrol üretimi için 2026 yılına yönelik tahminler aşağı çekilirken, petrol fiyat beklentileri yukarı yönlü revize edildi. EIA'nın Brent petrol için 2026 yılı ortalama fiyat tahmini, daha önceki 82 doların altındaki seviyelerden 86,81 dolara yükseltildi. Bu revizyon, piyasada arz sıkıntısının devam edeceği beklentisini güçlendiriyor.
Petrol piyasasında Çarşamba günü iki önemli veri açıklaması yatırımcıların dikkatini çekecek. Türkiye saatiyle 15:30'da açıklanacak olan ABD enflasyon verileri, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz politikalarına ilişkin beklentileri etkileyebilir. Ardından, saat 17:30'da açıklanacak olan resmi petrol stokları verileri, doğrudan küresel arz-talep dengesine ışık tutacak. Ancak, petrol fiyatlarının kısa vadeli seyrinde en büyük risk faktörü yine Orta Doğu'daki gelişmeler olmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinde gözle görülür bir toparlanma yaşanmaması ve ABD-İran arasındaki diplomatik görüşmelerde somut bir ilerleme kaydedilmemesi halinde, petrol fiyatlarının 90 dolar civarındaki mücadelesinin sürmesi bekleniyor. Bunun tam tersi bir senaryoda, özellikle Hürmüz Boğazı'nın ticari geçişlere yeniden açılmasına dair güvenilir bir takvim veya güvence ortaya çıkması durumunda, petroldeki jeopolitik risk priminin hızla ortadan kalkabileceği ve fiyatların düşüşe geçebileceği öngörülüyor.
