Peru'da İnka Hazinesi: 500 Yıllık Kurutulmuş Patatesler Bulundu
Güney Peru'nun kurak kıyı şeridinde devam eden arkeolojik çalışmalar, tarih meraklılarını heyecanlandıracak önemli bir bulguyla sonuçlandı. Arkeologlar, İnka İmparatorluğu'nun ihtişamlı döneminden günümüze ulaşmayı başaran, yaklaşık yarım asırlık iki adet dondurularak kurutulmuş patatesi gün yüzüne çıkardı. Peru'nun Acari Vadisi'nde bulunan antik İnka yerleşim yeri Tambo Viejo'daki kazılarda elde edilen bu keşif, bölgenin binlerce yıllık tarihine dair önemli bilgiler sunuyor.
Yerel halk tarafından 'Chuno' olarak bilinen bu patateslerin, kıyı şeridinden yüzlerce kilometre uzaktaki And Dağları'nın dondurucu soğuklarına sahip yüksek rakımlı bölgelerinden getirildiği düşünülüyor. Journal of Field Archaeology'de yer alan bilgilere göre, chuno üretimi yalnızca bu tür zorlu iklim koşullarına sahip bölgelerde mümkün olabiliyordu. Bu durum, kurak bir bölgede bu tür bir gıdanın bulunmasının hem nadirliği hem de İnkaların, devasa imparatorlukları boyunca ne denli gelişmiş bir gıda tedarik ve lojistik ağına sahip olduğunun somut bir kanıtı niteliğini taşıyor. Kazı ekibinin başkanı, Calgary Üniversitesi'nden tanınmış arkeolog Dr. Lidio Valdez, bu buluşun ilk anda bile sıradan bir keşif olmadığını, tarihe ışık tutacak derecede önemli olduğunu belirtiyor.
And Dağları, patatesin ana vatanı olarak kabul ediliyor ve buradaki taze ürünler, sıcak iklimlerde hızla bozulabiliyordu. Hatta bazı yabani türler, uygun şekilde işlenmediğinde zehirli hale gelebiliyordu. Antik And halkları, bu zorlukların üstesinden gelmek için günümüzdeki 'dondurarak kurutma' yönteminin ilkel bir versiyonunu geliştirmişti. İnkalar, chuno üretimi için iki temel yöntem kullanıyordu. 'Siyah Chuno' adı verilen yöntemde, patatesler dağların şiddetli kış dondurucu etkisine maruz bırakılıyor, ardından gündüzleri güneş ışığıyla eritilip çiğnenerek suyu sıkıldıktan sonra kurutuluyordu. 'Beyaz Chuno' ise, Tambo Viejo'da bulunan tür olup, doğası gereği zehirli ve acı olan patateslerden yapılıyordu. Bu patatesler, dondurulduktan sonra haftalarca akarsularda bekletilerek zehirlerinden arındırılıyor ve ardından kurutuluyordu. Elde edilen hafif ve besleyici ürün, uzun yıllar boyunca tazeliğini koruyabiliyordu.
Keşfedilen bu 500 yıllık antik patatesler, Dr. Valdez'in yürüttüğü kazılarda, bir odanın zeminine gömülmüş durumdaki seramik bir saklama küpünün içinde bulundu. Üzerlerinde hala kabuk parçaları bulunan, büzüşmüş yüzeylere sahip kahverengimsi beyaz renkteki bu iki chuno, bir İnka seramik parçası ve dokumacılıkta kullanılan antik bir ağırşak ile birlikte ortaya çıkarıldı. Uzmanlar, bu ek buluntuların, patateslerin yaşını doğrulamada önemli rol oynadığını ve bu gıdaların tam olarak İnka İmparatorluğu'nun altın çağı olan 15. veya 16. yüzyıla ait olduğunu teyit ettiklerini belirtiyor. Dönemin İspanyol kayıtlarına göre patates, İnka İmparatorluğu'nda halkın temel gıdasıydı ve 'imparatorluğun ekmeği' olarak anılıyordu. Llama kervanları, orduların ve büyük iş gücünün beslenmesi için chuno stoklarını stratejik depolara taşıyordu. Hafifliği ve dayanıklılığı sayesinde, imparatorluğun en kritik askeri ve lojistik malzemelerinden biri haline gelmişti. Hatta İspanyol tarihçi Cieza de Leon, İnka İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından İspanyol sömürgecilerin, yerel madenlerde çalışan yerli işçilere chuno satarak büyük servetler elde ettiğini ve İspanya'ya zengin olarak döndüklerini kaydetmiştir. Günümüze kadar ulaşan bu patateslerin tam olarak hangi dağ silsilesinden geldiği henüz bilinmiyor. Dr. Valdez ve ekibi, laboratuvar ortamında gerçekleştirilecek detaylı kimyasal analizlerle, 500 yıllık bu chuno'ların kökenini haritalandırmayı ve İnkaların karmaşık ticaret rotalarını aydınlatmayı hedefliyor.
