Trump ve Şi Görüşmesinden Ticaret Ateşkesi ve Yapay Zeka Çıktı
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Şi Cinping'i Beyaz Saray'da büyük bir resmi törenle ağırladı. İki lider arasındaki görüşmeler, mevcut anlaşmazlıkların gölgesinde ilerlerken, somut sonuçlar sınırlı kaldı. Ancak, iki ülke arasındaki ticaret ateşkesinin süresi iki ay daha uzatıldı ve özellikle yapay zeka teknolojilerinin olası riskleri kapsamlı bir şekilde ele alındı. Trump'ın, Çin liderini etkileme çabalarına rağmen, görüşmelerden çıkan somut kararlar beklentilerin altında kaldı.
İki süper güç arasında ticaret, teknoloji ve bölgesel güvenlik gibi konularda derin görüş ayrılıkları bulunurken, bu konuların üzerinin örtülmeye çalışıldığı gözlemlendi. Bununla birlikte, mevcut ticaret ateşkesinin 10 Ocak'a kadar uzatılması ve yapay zeka alanındaki potansiyel tehditlerin masaya yatırılması, görüşmelerin ana gündem maddeleri arasında yer aldı. Çin Devlet Başkanı Şi, iki ülke arasındaki ilişkinin tek taraflı bir üstünlük mücadelesi şeklinde olmaması gerektiği yönünde bir açıklama yaparken, Trump da nezaket çerçevesinde kalarak önceki görüşmelere atıfta bulunmaktan kaçındı.
Çin yönetiminin eşit muamele talebine karşılık veren Trump, bir ABD başkanının nadiren sergilediği bir jestle Şi'yi uçak pistinde bizzat karşıladı. Askeri uçakların gösteri uçuşları yaptığı ve görkemli bir devlet yemeğinin verildiği bu özel ağırlama sırasında Şi, Çin'in ABD'ye iki adet dev panda hediye edeceğini duyurdu. Ziyaret sırasında Trump, eski rakibi Joe Biden'a gönderme yaparak imza cihazı yerine otomatik imza kullanılan başkanlık portreleri önünde poz verdi ve Beyaz Saray'ın yenilenen helikopter pistini tanıttı. Şi için "O, kaliteli graniti sever" şeklinde bir yorumda bulunan Trump, gazetecilerin İran ve yapay zeka ile ilgili sorularını ise geçiştirmeyi tercih etti. Trump'ın tek hayal kırıklığı ise balo salonunun zamanında hazır olmamasıydı. Cuma günü de devam eden resmi ziyaret, Trump'ın Çin lideriyle olan kişisel ilişkisini güçlendirme ve Beyaz Saray'daki tadilat çalışmalarını sergileme çabasına sahne oldu.
Görüşmelerde iki ülke arasındaki hassas konulara değinilmesine rağmen, bu konularda net açıklamalardan kaçınıldığı dikkat çekti. Çin Devlet Başkanı Şi, Tayvan'ın Çin'in ayrılmaz bir parçası olduğunu ve ABD'nin Tayvan'ın bağımsızlık çabalarına karşı çıkması gerektiğini vurguladı. Şi, bu konularda detay vermeden ortak bir anlayışa varıldığını ifade etti. Basına kapalı gerçekleşen toplantıda Şi, resmi Şinhua haber ajansına göre ABD'yi Tayvan'ın bağımsızlığına karşı duruşunu korumaya çağırdı ve iki ülkenin bir çatışmaya sürüklenmesi anlamına gelen "Thukidides Tuzağı"ndan kaçınılması gerektiğini belirtti. Amerikan Kongresi'nin ara seçimlerine altı hafta kala gerçekleşen bu ziyarette, Trump'ın Çin lideriyle olan yakınlığı dikkat çekti.
ABD'nin, Çin'in askeri hazırlıklarına dair endişelerine rağmen, Tayvan'a silah satışı yoluyla destek verdiği ancak doğrudan bir savunma taahhüdünde bulunmadığı "stratejik belirsizlik" politikasını sürdürmesi dikkat çekiciydi. Mayıs ayında Tayvan'a asker gönderip göndermeyeceği sorulduğunda kaçamak cevaplar veren Trump, Kongre'nin baskısına rağmen Tayvan'a yönelik 14 milyar dolarlık silah paketini henüz onaylamamıştı. Öte yandan, yapay zekanın kontrol dışına çıkması endişelerini dile getiren Şi, "Yapay zekayı insanlığın iyiliği için geliştirmek ve yönetmek, yapay zekanın gelişiminin her zaman insan kontrolünde kalmasını sağlamak ve insanların refahına hizmet etmesini temin etmek konusunda hem yetkinliğe hem de sorumluluğa sahibiz" şeklinde konuştu. Trump ise iki ülkenin üstünlük mücadelesi içinde bulunduğu mevcut durumu sürdürme arzusunu dile getirdi.
Zirve öncesinde Hazine Bakanı Scott Bessent tarafından gündeme getirilen yapay zeka bildirim sistemi (kırmızı hat) fikrinin liderler arasında ne ölçüde konuşulduğu belirsizliğini korurken, devlet yemeğine katılan yapay zeka şirketlerinin önde gelen isimleri arasında, risklere karşı en sert uyarıları yapan Anthropic CEO'su Dario Amodei'nin bulunmaması dikkat çekti. Devam eden ticaret gerilimine rağmen, Perşembe günkü görüşmelerden sınırlı sonuçlar elde edildi. Hazine Bakanı Bessent, gelecekteki alımların bir "ticaret kuruluna" bağlanacağını belirtti. İki taraf, kapsamlı bir anlaşma zemini oluşturmak amacıyla mevcut ticaret ateşkesini 10 Ocak'a kadar uzatma kararı aldı. Pekin yönetimi ise bu sürenin iki yıl olmasını talep etmişti. Hazine Bakanı Bessent, Çin'in 25 milyon ton ABD soya fasulyesi satın alma taahhüdüne büyük ölçüde bağlı kaldığını ancak yaklaşık 17 milyar dolarlık diğer tarımsal alımlarda taahhütlerin biraz gerisinde kaldığını aktardı.
