Üretici ve Market Fiyatları Arasındaki Makas Açılıyor: Elmadaki Fark Şaşırttı
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar tarafından yapılan değerlendirmeler, Türkiye'deki tarım ürünleri piyasasında üretici ile tüketici arasındaki fiyat farklarının mayıs ayında rekor seviyelere ulaştığını ortaya koydu. Özellikle meyve ve sebze kategorisinde yaşanan bu makas açılması, tüketicilerin sofralarına yansıyan maliyetleri artırırken, üreticilerin de karşılaştığı zorluklara dikkat çekiyor. Bayraktar'ın açıklamalarına göre, elmada üretici ile market arasındaki fiyat farkı dudak uçuklatan bir orana, yüzde 388,5'e kadar çıktı. Bu durum, aynı ürünün tarlada ve rafta ne kadar farklı fiyatlarla satıldığının çarpıcı bir göstergesi.
Fiyat farkının sadece elma ile sınırlı kalmadığı görüldü. Elmada yaşanan yüzde 388,5'lik devasa farkın ardından, havucun yüzde 278,6, kabağın yüzde 215,3, fındığın yüzde 206,5 ve marulun ise yüzde 195,7'lik fiyat artışlarıyla listede yer aldığı belirtildi. Bu rakamlar, tüketicinin elma için ödediği miktarın, üreticinin satış fiyatının neredeyse 5 katına, havuç için ise yaklaşık 4 katına denk geldiğini gösteriyor. Örneğin, üreticide 18 lira 75 kuruşa alıcı bulan elma, market raflarında ortalama 91 lira 59 kuruşa kadar yükselmiş durumda. Benzer şekilde, 15 lira olan havucun markette 56 lira 79 kuruşa, 14 lira 75 kuruşa satılan kabağın 46 lira 51 kuruşa çıkması, aradaki ekonomik uçurumu gözler önüne seriyor. Fındıkta da üretici fiyatı 410 lira iken, markette 1256 liraya ulaşması dikkat çekici bir diğer örnek.
Marketteki genel fiyat hareketlerine bakıldığında ise mayıs ayında 36 farklı ürün incelendi. Bu ürünlerin 22'sinde fiyat artışı gözlemlenirken, 13'ünde fiyat düşüşü yaşandı ve yalnızca bir üründe fiyat değişikliği olmadı. Markette fiyatı en çok artan ürün yüzde 44,7'lik oranla kuru soğan olarak kayıtlara geçti. Bunu, yüzde 32,7'lik artışla patates, yüzde 27,3'lük artışla limon, yüzde 20,1'lik artışla havuç ve yüzde 19,1'lik artışla yumurta takip etti. Bu durum, temel gıda maddelerindeki fiyat artışlarının tüketiciler üzerindeki baskısını artırdığını gösteriyor. Öte yandan, üretici tarafında ise tablo biraz daha farklıydı. Mayıs ayında üretici fiyatlarında 28 ürünün 9'unda artış, 9'unda düşüş meydana gelirken, 10 üründe ise fiyatlar sabit kaldı. Üreticide en belirgin fiyat artışı yüzde 77,2 ile kuru soğanda görüldü. Ardından yüzde 45,5 ile patates, yüzde 43,8 ile limon ve yüzde 36,4 ile havuç geldi.
Piyasalardaki bu fiyat değişimlerinin ardında yatan nedenler de Bayraktar tarafından detaylandırıldı. Özellikle İç Anadolu Bölgesi'nde kuru soğan ve patates stoklarının tükenmesi ve Çukurova ile İzmir gibi bölgelerde yeni hasadın henüz başlamasıyla arzın düşük seyretmesi, bu ürünlerde fiyat artışlarını tetikledi. Limonda ise depolama maliyetlerinin fiyatları yukarı çektiği belirtildi. Havuçta da tarladaki ürün miktarının azalmasıyla arzın düşmesi fiyatları yükseltti. Hava koşullarının elverişli gitmesiyle verimin arttığı domates, kabak, sivri biber, salatalık ve patates gibi ürünlerde ise üretici fiyatlarında düşüşler yaşandı. Diğer yandan, tarımsal girdi maliyetlerindeki genel artış eğilimi de üreticinin maliyet yükünü artırmaya devam ediyor. Gübre, hayvan yemi, elektrik ve tarım ilaçlarının fiyatlarındaki artışlar, mazotta mayıs ayında gözlenen sınırlı düşüşe rağmen genel maliyet baskısını sürdürüyor.
