Yemen'in Kadim Şehri Şibam: Kerpiçten Yükselen 500 Yıllık Gökdelenler
Yemen'in güneyinde, Hadramut Vadisi'nin ortasında adeta bir zaman kapsülü gibi duran tarihi Şibam şehri, mimari dehasıyla görenleri büyülüyor. Yaklaşık yarım yüzyılı aşkın bir süredir ayakta duran bu eşsiz yerleşim birimi, modern yapı malzemeleri olan çelik ve betonun henüz icat edilmediği dönemlerde, tamamen doğal ve yerel malzemelerle inşa edilmiş 7 katlı gökdelenleriyle dikkat çekiyor. Şehir, bu özelliğiyle "Çölün Manhattanı" lakabıyla anılıyor.
Şibam'ın kuruluşu, 1500'lü yıllarda yaşanan yıkıcı bir sel felaketinin ardından bölge halkının hayatta kalma mücadelesinin bir sonucu olarak şekillenmiş. Sel sonrası, surlarla çevrili nispeten daha güvenli bir alana yerleşmek zorunda kalan halk, hem güvenlik endişeleri hem de sınırlı arazi nedeniyle yatayda genişleme imkanı bulamamış. Bu durum, onları yaratıcı bir çözüme yönlendirmiş: Binaları gökyüzüne doğru, yani dikey mimariyle inşa etmek. Böylece, günümüzdeki çarpıcı kule evlerin temelleri atılmış.
Bu olağanüstü yapıların sırrı, kullanılan basit ama etkili inşaat tekniğinde yatıyor. Bölgenin kendine özgü toprak yapısı, saman ve su ile harmanlanarak, güneşte kurutulan kerpiç tuğlalar haline getiriliyor. Bu tuğlalar, ahşap kirişlerle desteklenerek kat kat yükseltiliyor. Yapıların devasa boyutlarda olmasının ve ayakta kalmasının bir diğer önemli noktası ise duvar kalınlıkları. Alt katlardaki duvarlar, üst katlara göre çok daha kalın örülerek, yapının tüm ağırlığını güvenli bir şekilde taşıması sağlanıyor. Zemin katları genellikle depo veya hayvan barınağı olarak kullanılırken, üst katlar yaşam alanları olarak düzenlenmiş.
Şehrin dar ve sıkışık sokak dokusu, sadece mimari bir tercih değil, aynı zamanda çöl sıcağında doğal bir serinlik ve gölge sağlama işlevi görüyor. Binaların dış cepheleri ise, rüzgarın ve zaman zaman etkili olan yağmurun yıpratıcı etkilerine karşı korunmak amacıyla periyodik olarak çamurla sıvanıyor. Bu sürekli bakım, yapıların asırlardır ayakta kalmasını sağlayan önemli faktörlerden biri. 1982 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Şibam, doğal afetlere ve karmaşık siyasi ortamlara rağmen özgün dokusunu koruyarak, insanlığın inşaat konusundaki yaratıcılığının ve dayanıklılığının yaşayan bir kanıtı olarak varlığını sürdürüyor.
