ABD'den İran'a Ağır Yaptırımlar: Küresel Piyasalar Büyük Dalgalanmada
Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) İran'a karşı ilan ettiği tarihi nitelikteki ekonomik yaptırımlar, küresel finans piyasalarında büyük bir çalkantıya neden oldu. Washington yönetiminin Tahran'a yönelik uygulayacağı yaptırımların, tarihte benzeri görülmemiş bir ekonomik savaş niteliği taşıdığı vurgulandı. ABD Hazinesi'nin, uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının büyüklüğünü artırma kararı ve aynı zamanda İran'a yönelik en ağır yaptırımları devreye sokacaklarına dair sert mesajları, piyasalardaki belirsizliği artırdı. Bu durum, uluslararası yatırımcıların risk iştahını olumsuz etkilerken, küresel çapta bir yön arayışını derinleştirdi.
Jeopolitik gerilimin tırmanması ve enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyonist endişeleri diri tutması, güvenli liman olarak görülen altın fiyatlarında artışa yol açtı. Ons altın, küresel piyasalardaki dalgalanmadan destek bularak yükselişini sürdürdü. Öte yandan, bu gelişmelerin etkisiyle hem Amerika'daki Wall Street borsaları hem de Borsa İstanbul, günü düşüşle tamamladı. ABD Hazinesi'nin tahvil piyasasına müdahalesi, borçlanma maliyetlerini düşürmeye yönelik bir adım olarak değerlendirilse de, analistler bu hamlenin sadece kısa vadeli bir rahatlama sağlayabileceği ve yüksek enerji fiyatlarının enflasyonist baskıları artıracağı yönündeki endişelerin hakim olduğunu belirtiyor. Bu durum, tahvil piyasasında gözlenen geçici rahatlamanın kalıcı olmayacağı beklentisini güçlendiriyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının 4 milyar doların üzerine çıkabileceğini açıklarken, İran'a yönelik yaptırımların ülkeyi çökertecek nitelikte olacağını ifade etti. ABD Başkanı Donald Trump da bu durumu, "eşi benzeri görülmemiş ölçekte ekonomik savaş ve izolasyon" olarak tanımladı. Trump, İran'a herhangi bir destek sağlayan finans kuruluşları, şirketler, havalimanları veya devlet kurumlarını da "muazzam ekonomik sonuçlarla" karşılaşmakla tehdit etti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise İran ile yaşanan gerilimin yeni bir safhaya girdiğini ve mevcut durumda en etkili aracın ekonomik baskı olduğunu belirtti. Bu açıklamalar, jeopolitik risklerin ekonomik boyutuna ilişkin endişeleri daha da derinleştirdi.
Diğer yandan, ABD Merkez Bankası (Fed) yetkililerinin faiz politikalarına ilişkin açıklamaları da piyasalar tarafından yakından takip edildi. San Francisco Fed Başkanı Mary Daly, faiz artışlarının acil bir gereklilik olduğuna dair yeterli kanıt görmediğini belirtirken, St. Louis Fed Başkanı Alberto Musalem, kademeli faiz artışlarının daha ani ve büyük artışlara tercih edildiğini ifade etti. Musalem, eylül ayındaki toplantıda veriye dayalı bir karar alacağını vurguladı. Makroekonomik veriler tarafında ise ABD'de işsizlik maaşı başvurularının beklenenden azalarak 206 bine gerilemesi dikkat çekti. Bu gelişmelerin yanı sıra, ABD'nin 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 4,70'in üzerine çıkması, 30 yıllık tahvil faizinin ise yüzde 5,26'ya yükselmesiyle dolar endeksi hafif gerileyerek 98,8 seviyesinde işlem gördü. Dolara olan talebin azalması, ons altının 4.535 dolar seviyesine yükselmesine katkı sağladı.
Avrupa piyasaları da jeopolitik belirsizlikler ve artan enerji fiyatlarının etkisiyle karışık bir seyir izledi. Almanya'nın 5 yıllık tahvil faizinin 2008'den bu yana en yüksek seviyeye ulaşması, siyasi belirsizlikler ve savunma harcamalarındaki artış beklentisiyle kamu borcunun rekor seviyelere çıkabileceği endişelerini beraberinde getirdi. Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF'nin eylül vadeli kontratlarının mart ayından bu yana en yüksek seviyeyi görmesi, Avrupa'da risk algısını artırdı. Almanya'da Üretici Fiyat Endeksi'nin (ÜFE) beklentilerin üzerinde artış göstermesi de enflasyonist baskılara işaret etti. Bu gelişmeler sonucunda Fransa ve Almanya borsaları düşüş gösterirken, İtalya ve İngiltere borsaları sınırlı da olsa yükselişle günü tamamladı.
Asya piyasaları da tahvil piyasalarındaki riskler ve jeopolitik belirsizliklerden etkilendi. Japonya'da enflasyonun enerji fiyatlarındaki artışla birlikte son ayların zirvesine ulaşması, Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) faiz artırımı beklentilerini güçlendirdi. Japonya'da 10 yıllık tahvil faizi artış gösterirken, Güney Kore'de Kospi ve Hong Kong'da Hang Seng endeksleri yükseldi. Çin'de Şanghay bileşik endeksi ise yatay bir seyir izledi. Borsa İstanbul'da ise BIST 100 endeksi günü yüzde 0,43'lük bir düşüşle kapattı. Dolar/TL kuru ise bankalararası piyasada önceki kapanış seviyesinin hemen üzerinde işlem gördü. Analistler, yurt içi ve yurt dışı açıklanacak ekonomik verilerin yanı sıra teknik seviyelerin piyasaların yönü üzerinde etkili olacağını belirtti.
