Eylül Bütçesinde Şok: Yarım Trilyonluk Rekor Açık Kapıda
Kamu maliyesinde gözler 15 Ekim'de açıklanacak merkezi yönetim bütçe gerçekleşmelerine çevrilmişken, Hazine'nin eylül ayına ilişkin nakit verileri endişe verici bir tablo ortaya koydu. Eylül ayında Hazine nakit dengesinde kaydedilen 467,2 milyar TL'lik açık, birçok açıdan rekor niteliği taşıyor ve mali disiplin açısından önemli soru işaretleri doğuruyor. Bu rakam, özellikle son aylarda gözlemlenen mali dalgalanmaların ciddiyetini gözler önüne seriyor.
Ekonomist Mahmut Aydoğmuş, Hazine nakit gerçekleşmelerinin, ilerleyen günlerde açıklanacak olan merkezi yönetim bütçe rakamları için güçlü bir öncü gösterge niteliği taşıdığını vurguladı. Aydoğmuş'a göre, eylül ayında kamu maliyesinde beklenenden çok daha yüksek bir açıkla karşılaşılması kuvvetle muhtemel. Özellikle ağustos ayında 49,8 milyar TL seviyesinde bir nakit fazlası veren Hazine'nin, sadece bir ay sonra yaklaşık yarım trilyon liraya yaklaşan bir açık vermesi, mali dengelerdeki ani ve sert bozulmanın altını çiziyor. Bu durum, ekonomik göstergelerin ne kadar kırılgan bir zeminde ilerlediğine işaret ediyor.
Gelir tarafındaki dramatik düşüş, eylül ayındaki açık tablosunun en çarpıcı unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. Aydoğmuş, ağustos ayında yaklaşık 1,68 trilyon TL seviyesinde olan Hazine nakit gelirlerinin, eylül ayında 1,33 trilyon TL'ye gerilediğini belirtti. Bu, bir aylık periyotta yaklaşık 345 milyar TL'lik bir gelir kaybı anlamına geliyor. Bu düşüşün nedenleri arasında, eşel mobil sistemi uygulaması ve akaryakıt üzerindeki özel tüketim vergisi (ÖTV) düzenlemelerinin etkileri tartışılsa da, rakamların tek başına bu faktörlerle açıklanamayacağı belirtiliyor. Eylül ayında litre başına 3 TL ÖTV alınmaya başlanmasına rağmen, ağustos ayına kıyasla gelirlerde görülen sert düşüş, sorunun daha derin ve karmaşık olduğunu gösteriyor.
Sorunun yalnızca gelirlerdeki azalmayla sınırlı kalmadığını belirten Aydoğmuş, gider tarafındaki yüksek seyri de dikkat çekti. Eylül ayında toplam nakit giderler 1,8 trilyon TL'ye ulaşırken, bunun 273,9 milyar TL'lik kısmını faiz ödemeleri oluşturdu. Ancak daha da önemlisi, faiz dışı harcamaların 1,52 trilyon TL'ye ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırması. Bu durum, kamu harcamalarının kontrol altında tutulmasında yaşanan zorlukları ve faiz dışı alanlardaki genişlemenin maliyetini gözler önüne seriyor. Aydoğmuş, eylül ayındaki faiz dışı nakit dengesinin de yaklaşık 193,3 milyar TL açık verdiğini ekledi. Bu üç temel unsurun bir araya gelmesiyle, yani gelirlerdeki dramatik düşüş, rekor seviyedeki faiz dışı harcamalar ve artan faiz yüküyle birlikte, ay sonunda 467 milyar TL'lik devasa bir nakit açığı tablosu ortaya çıkıyor.
