Siirt'te Yüzyıllık Düzenek Ekinoks Günü Güneşle Buluştu
Siirt'in tarihi Tillo ilçesi, her yıl olduğu gibi bu yıl da ekinoks döneminde büyüleyici bir doğa ve mühendislik harikasını gözler önüne serdi. Yüzyıllar öncesinden günümüze ulaşan özel bir düzenek, 23 Eylül sabahı güneşin ilk ışıklarıyla birlikte yeniden hayat buldu. Sabahın erken saatlerinde, tam 06.20'de başlayan bu eşsiz anlar, yaklaşık beş dakika sürdü. Bu kısa ama etkileyici gösteri, hem bölge halkının hem de ilçeyi ziyaret eden meraklıların yoğun ilgisiyle karşılaştı.
Tillo'da yüzyıllar önce yaşamış büyük alim ve mühendis İbrahim Hakkı tarafından tasarlanan bu özel düzenek, astronomik hesaplamaların ne denli ileri seviyede olduğunu bir kez daha kanıtladı. Güneşin yıl içindeki hareketlerini temel alan sistem, tepedeki taş duvar, özenle yerleştirilmiş bir pencere ve kuledeki bir aynanın kusursuz uyumuyla çalışıyor. Ekinoks günlerinde, güneşin doğuş açısının hassas bir şekilde hesaplanması sayesinde, ilk ışınlar özel olarak hazırlanmış pencereden süzülerek kuledeki aynaya ulaşıyor. Buradan yansıyan ışık huzmesi, yön değiştirerek türbe yapısının içindeki belirlenmiş bir noktaya odaklanıyor. Bu olay, sadece bir ışık geçişi değil, aynı zamanda geçmişin bilimsel birikiminin günümüze taşıdığı somut bir miras niteliği taşıyor.
İbrahim Hakkı'nın 18. yüzyılda hayata geçirdiği bu olağanüstü yapı, uzun yıllar boyunca ekinoks dönemlerinde gözlemlenebilen eşsiz bir şölene ev sahipliği yaptı. Ancak sistem, ne yazık ki 1960'lı yıllarda yapılan bir restorasyon çalışması sırasında karşılaşılan bir aksaklık nedeniyle işlevini yitirdi. Restorasyon sürecinde pencerenin orijinal konumundan farklı bir yere taşınması, ışığın hedeflenen noktaya ulaşmasını engelledi ve bu büyüleyici doğa olayı uzun yıllar boyunca izlenemez hale geldi. Bu durum, tarihi yapıların korunması ve restorasyon süreçlerindeki hassasiyetin önemini bir kez daha ortaya koydu.
Yüzyıllık düzeneğin yeniden faaliyete geçirilmesi için 2011 yılında önemli bir adım atıldı. Farklı üniversitelerden alanında uzman bilim insanlarının bir araya geldiği kapsamlı çalışmalar sonucunda, yapının orijinaline sadık kalınarak yeni bir pencere açıldı. Bu titiz çalışma, İbrahim Hakkı'nın yüzyıllar önce hesapladığı ışık geçişinin günümüzde de yeniden gözlemlenmesini mümkün kıldı. Bu yılki ekinoks döneminde de Tillo halkı, ilçe meydanında kurulan ekrandan bu tarihi anı canlı olarak takip etti. Güneşin doğuşuyla başlayan ve yaklaşık beş dakika süren bu olay, hem astronomi meraklıları hem de bölge halkı için unutulmaz bir deneyim oldu. Geçmişin bilimsel dehasının günümüzdeki yansıması, geleceğe de ışık tutmaya devam ediyor.
