Türk Bilim İnsanlarından Çığır Açan Keşif: Evrenin Beşinci Boyutu Ortaya Çıktı
Bilim dünyasında çığır açan bir gelişmeyle, evrenin yapısına dair temel anlayışımızı değiştirebilecek nitelikte bir keşif yapıldı. İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü Matematiksel Fizik Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ertan Güdekli liderliğinde, lise ve üniversite öğrencileriyle birlikte yürütülen yoğun çalışmalar sonucunda, evrenin bilinen dört boyutlu yapısının ötesinde bir beşinci boyutun varlığına dair güçlü kanıtlar sunuldu. Bu dikkat çekici buluş, uluslararası saygınlığa sahip Avrupa Fizik Dergisi C'nin (The European Physical Journal C) en üst kategori olan 'Q1' seviyesinden ve derginin ilk sayfasından yayınlanarak resmiyet kazandı.
Uzun yıllardır fizikçilerin zihnini meşgul eden, özellikle kara deliklerin çevresi veya Büyük Patlama'nın ilk anları gibi uzay ve zamanın olağanüstü derecede büküldüğü ekstrem koşullarda, evrenin dört boyutlu yapısının geçerliliğini koruyup korumadığı sorusu, bu yeni araştırmayla somut bir yanıta kavuştu. Prof. Dr. Ertan Güdekli ile birlikte, Vali Mustafa Cahit Kıraç Anadolu Lisesi'nden 17 yaşındaki lise öğrencisi Lina Yıldız ve İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü birinci sınıf öğrencisi 19 yaşındaki Deha Kaykı'dan oluşan üç kişilik ekip, genel görelilik teorisini temel alan özgün bir kuramsal model geliştirdi. Bu model, uzay ve zamanın, yüksek eğrilik koşulları altında dinamik bir şekilde değişebilen bir yapıya sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Geliştirilen 'Curvature-induced dynamic effective spacetime dimension in an extension of general relativity' (Genel göreliliğin bir uzantısında eğrilik kaynaklı dinamik etkin uzay ve zaman boyutu) başlıklı araştırma, evrenin klasik dört boyutlu modelinin, madde yoğunluğunun arttığı ve kütle çekiminin aşırı derecede güçlendiği bölgelerde yetersiz kaldığını gösteriyor. Ekip, düşük eğrilik seviyelerinde dört boyutun sabit kaldığını, ancak eğrilik arttıkça bu dengenin bozulduğunu ve beşinci bir boyutun etkisinin belirginleştiğini kanıtladı. Bu bulgu, özellikle Büyük Patlama sonrası erken evrelerdeki yüksek enerji yoğunluğu ve güçlü eğriliğe sahip evrenin anlaşılmasında yeni bir pencere açıyor. Elde edilen kuramsal çerçeve, sadece kozmolojik modelleri değil, aynı zamanda kara deliklerin fiziksel özelliklerini ve nötron yıldızları gibi kompakt gök cisimlerinin davranışlarını incelemek için de güçlü bir araç sunuyor.
Bu tarihi keşfin mimarlarından biri olan İÜ Fizik Bölümü birinci sınıf öğrencisi Deha Kaykı, ilkokul yıllarından beri evrenin sırlarına duyduğu merakın bu alana yönelmesinde etkili olduğunu belirtti. Matematiksel fizik alanında Lina Yıldız ile birlikte yaptıkları çalışmaların, evrene dair yeni bir bakış açısı kazandırdığını vurgulayan Kaykı, uluslararası bilim camiasından aldıkları olumlu geri dönüşlerin kendilerini motive ettiğini ve hedeflerinin Türkiye'ye bir Nobel Ödülü kazandırmak olduğunu ifade etti. Lise son sınıf öğrencisi Lina Yıldız ise, Prof. Dr. Güdekli'nin rehberliğinde kozmoloji ve astrofizik alanlarında derinlemesine araştırmalar yaptıklarını, geliştirilen teorinin 'YKGC' denklemi olarak literatüre geçtiğini ve bilim insanı olma yolunda emin adımlarla ilerlediğini dile getirdi. Kars doğumlu Prof. Dr. Ertan Güdekli'nin ise ortaokul yıllarında Albert Einstein'ın teorilerinden etkilenerek bilim insanı olma hayali kurduğu ve kendi geliştirdiği 'Güdekli Denklemi' ile literatüre girdiği biliniyor. Bu keşif, gelecekteki bilimsel araştırmalar için yeni ufuklar açarken, insanlığın evreni anlama yolculuğunda önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor.
